Yapı
Karada ve suda, kalıcı ve geçici, yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların parçalarını,
MEVZUATIN DİLİ
Y ile başlayan
mevzuat terimleri.
Tanımını okuyun. Kaynak maddesini ve geçtiği mevzuatları aynı pencerede inceleyin.
24.524 terim83.873 kaynak tanımı15.164 metin tarandı
Tanımlar resmî metinlerin tanım maddelerinden aktarılmıştır. Aynı terimin farklı kapsamlardaki tanımları ayrı tutulur. Diğer mevzuat bağlantıları, erişilebilir metin katmanında aynı sözcüklerle bulunan eşleşmelerdir. Kapsam ve kaynaklar ↗
Yapı alanı
Yapı işlerinin yürütüldüğü alanı,
Yapı aplikasyon projesi
Parsele ait aplikasyon krokisine dayanılarak ve vaziyet planına göre yapının araziye aplikasyonunu sağlamak üzere, yürürlükteki imar planında gösterilen yapı yaklaşma mesafeleri, yapı projelerine göre köşe koordinatları
Yapı belgeleri
Yapı Ruhsat Formu, Yapı Kullanma İzin Belgesi, Yanan ve Yıkılan Yapılar Formunu,
Yapı bina giriş noktası
AG seviyesinden bağlı kullanıcı tesislerine ait iç tesisatın başlangıç noktası olan, iç tesisat projesinde gösterilen, dağıtım şirketinin uygun gördüğü ve kullanıcı tarafından tesis edilen; binalarda, binanın üzerinde ve
Yapı denetim kuruluşu
29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunda tanımlanan Bakanlıktan aldığı izin belgesi ile münhasıran yapı denetimi görevini yapan, ortaklarının tamamı mimar ve mühendislerden oluşan tüzel kişiyi,
Yapı hâlindeki gemilere özgü sicil
Kanunun 986 ncı maddesi gereğince tutulması gereken sicili,
Yapı inşaat alanı (brüt inşaat alanı)
Bodrum kat, asma kat ve çatı arasındaki piyesler dahil, yapının inşa edilen tüm katlarının toplam alanıdır. Işıklıklar, hava bacaları, saçaklar, bina dışında tertiplenen yangın merdivenleri hariç, ortak alanlar bu alana
Yapı işi
Bina ve diğer inşaat mühendisliği işlerini içeren yapı işlerini,
Yapı işleri
İşkolları Yönetmeliğine göre inşaat işkolunda olup, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 9 uncu maddesi uyarınca çıkarılan tebliğde çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yapılan işleri,
Yapı Kayıt Belgesi
İmar Kanununun geçici 16 ncı maddesine göre alınan belgeyi,
Yapı Kayıt Sistemi
Bakanlıkça 3194 sayılı Kanunun geçici 16 ncı maddesi kapsamında imar mevzuatına aykırı yapıların kaydedilmesi için oluşturulan elektronik yazılım sistemini,
Yapı kullanma izin belgesi
Yapının tamamının tamamlanmış ve kullanılabilir olması durumunda belediye, il özel idaresi ve yetkili diğer idarelerce verilmiş izin belgesini,
Yapı malzemeleri
Bina ve diğer inşaat işleri de dâhil olmak üzere, bütün yapı işlerinde kalıcı olarak kullanılmak amacı ile üretilen bütün malzemeleri,
Yapı Malzemeleri Denetim Sistemi (YMDS)
Bakanlığın piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerine ilişkin her türlü bilgi, belge ve verilerin kaydına, elektronik ortamda saklanmasına, gerektiğinde veri girişi, veri çağırma, risk değerlendirmesi ve raporlama uygula
Yapı malzemesi
Her türlü yapı işlerinde veya bu işlerin herhangi bir kısmında kalıcı olarak kullanılmak üzere üretilen ve piyasaya arz edilen ve performansı yapı işlerinin temel gereklere ilişkin performansını etkileyen bütün malzemele
Yapı malzemesinin performansı
Malzemenin temel karakteristikleri ile ilgili performansının seviye, sınıf veya tanım olarak ifade edilmesini,
Yapı risk sınıfları
Oda tarafından aşağıda belirlenen yapı risk sınıflarını, 1) Yüksek riskli yapılar: En az bir "işletme ve bakım sorumlusu" mühendis çalıştırması gereken, yangın algılama-uyarma, güvenlik, haberleşme ve konfora yönelik ele
Yapı ruhsatı
Kurulması planlanan kablolu taşıma tesisatı için 3194 sayılı İmar Kanunu’nda belirtilen hükümler doğrultusunda, belediye sınırları içerisinde ilgili belediyeden veya belediye sınırları dışında ise Valilikten alınan belge
Yapı Sahibi
Yapı üzerinde mülkiyet hakkına sahip olan gerçek ve tüzel kişileri,
Yapı sınıfları
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından her yıl mimarlık hizmetlerine esas olan sınıfları,
Yapı sınır bedeli
Belge grubu tespitine esas olmak üzere, Bakanlıkça her yıl yayımlanan mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabına esas yapı sınıflarından III. ve IV. sınıf yapı gruplarının yaklaşık birim maliyetlerinin ortalama
Yapı sorumluları
Yapım işlerinde görev alan yapı müteahhidi, proje müellifi, tasarımcı, şantiye şefi ve yapı denetimi kuruluşunu,
Yapı ve tesis
Ev, ahır, samanlık, depo, sundurma, kümes, ağıl, saya, mandıra, imalathane, ambar ve benzeri taşınmazları,
Yapı Yaklaşık Alanı (YYA)
Mimarlık ve mühendislik hizmetlerinin yapıldığı yapının ön proje, ihtiyaç programı, tapu, çap gibi ilgili belgelerden hesaplanan yaklaşık brüt alanını (Bu alan, yapı kesin alanının %10'undan az veya fazla olamaz. Birimi
Yapı yaklaşık maliyet bedeli
Bakanlıkça her yıl yayımlanan mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabına esas yapı yaklaşık birim maliyetleri ile yapı inşaat alanının çarpımından elde edilen bedeli,
Yapı yaklaşık maliyeti
Binalarda, Bakanlıkça her yıl yayımlanan mimarlık ve mühendislik hizmet bedellerinin hesabına esas yapı yaklaşık birim maliyetleri ile yapı inşaat alanının çarpımından elde edilen bedeli,
Yapı Yaklaşık Maliyeti (YYM)
Mimarlık ve mühendislik hizmetleri ücretlerinin hesabına temel olan ön kabuldür. Yapı yaklaşık alanının, birim maliyetle çarpılması sonucu bulunan değeri (Birimi YTL olarak hesaplanır.),
Yapı yüksekliği
Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dâhil olmak üzere, yapının inşa edilen bütün katlarının toplam yüksekliğini,
Yapı-muhdesat cetveli
Arazi ve arsa düzenlemesine tabi parsellerde tescilli yapı/muhdesadın uygulama sonucu zeminde hangi parselde kaldığını gösterir cetveldir.
Yapılandırılmış borçlanma araçları
Hisse senedine, borsa endeksine, emtiaya, döviz kuruna, başka bir borçlanma aracına vb. dayanan veya bunlardan türetilen ve borçludan ziyade işlemin yapısı ve performansına bağımlı olan borçlanma araçlarını,
Yapılandırılmış sözlü sınav
Cevapları önceden hazırlanmış ve puanlandırılmış sözlü sınavı,
Yapılandırma verisi
Bir yazılım sistemini kullanımının belirli bir aşamasına yapılandıran veriyi,
Yapılarda konfora yönelik elektronik sistemler
Yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre tesis edilen insan yaşamını kolaylaştırmak amacıyla yapılardaki; yazılım, ses, ışık, aydınlatma, ısı, nem, hava kontrolü elektronik sistemleri,
Yapım
Bina, karayolu, demiryolu, otoyol, havalimanı, rıhtım, liman, tersane, köprü, tünel, metro, viyadük, spor tesisi, alt yapı, boru iletim hattı, haberleşme ve enerji nakil hattı, baraj, enerji santrali, rafineri tesisi, su
Yapım işine konu hizmet
Mimarlık ve mühendislik, etüt ve proje, harita ve kadastro, her ölçekte imar planı, imar uygulama, ÇED raporu hazırlanması, plan, yazılım geliştirme, tasarım, teknik şartname hazırlanması, denetim ve kontrollük gibi tekn
Yapım işleri
Bakanlıkça yapılmasına karar verilen eğitim öğretim tesisinin yapım işlerinin sözleşme hükümlerine göre yapımı ve/veya söz konusu eğitim öğretim tesisinin bünyesinde yer alan malzeme, teçhizat ve varsa ihale dokümanında
Yapım karşılığı kiralama
Mülkiyeti Genel Müdürlük ile idare ve temsil ettiği mazbut vakıflara ait akar niteliğindeki taşınmazlar, mazbut vakıflara ait olup Genel Müdürlükçe değerlendirilmeyen veya işlev verilmeyen hayrat taşınmazlar üzerine müşt
Yapım müteahhidi
Yapım işi ihalesine teklif veren gerçek veya tüzel kişileri veya bunların oluşturdukları ortak girişimleri,
Yapım sistemi
Hakkındaki bir kural standardının kapsamında bir hüküm bulunsa dahi, bir takım malzeme veya beraberinde yapı malzemesi olan veya olmayan bileşenler ile monte edilerek, ürün olarak piyasaya arz edilmesi mümkün olmayan bir
Yapım sözleşmesi
KÖİ projelerinde, görevli şirket ile yüklenici; lisanslı işlerde ise lisans sahibi ile yüklenici arasında imzalanan yapım işi sözleşmesini,
Yapım Süresi
Yapı sahibinin yapı ruhsatını aldığı tarih ile yapı kullanma iznini aldığı tarih arasındaki dönemi,
Yapım tipi kabul sertifikası
Bir yük vagonu veya yük vagonu ana aksamının yapım tipinin, bu Yönetmelikte belirlenen teknik şartları ile UIC, COTIF, CUU, RID’ da belirlenen hükümlere göre onay kuruluşu tarafından verilen uygunluk belgesini,
Yapımcı
Bir icra ürünü olan veya sair sesleri ilk defa tespit eden fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren film yapımcılarını,
Yapımcı sertifikası
18/4/2005 tarihli ve 25790 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Fikir ve Sanat Eserlerinin Tespit Edildiği Materyallerin Dolum, Çoğaltım ve Satışını Yapan veya Yayan İşletmelerin Sertifikalandırılmasına İlişkin Usul ve Esas
Yapımcılar
Satmak üzere konut üreten özel veya tüzel kişileri,
Yapısal değişiklik
Kuruluşun görevlendirilme kapsamı, unvanı, ortaklık yapısı veya adresinde oluşan değişiklikleri,
Yapısal koruyucu güvenlik tedbirleri
Rehbere göre değerlendirilen risklerin azaltılması veya önlenmesi maksadıyla gerçekleştirilen fiziki tedbirleri,
Yapısal olmayan koruyucu güvenlik tedbirleri
Rehbere göre değerlendirilen risklerin azaltılması veya ortadan kaldırılması maksadıyla bilgilendirme, sesli ve yazılı duyuru gibi tedbirleri,
Yapısal olmayan önlemler
Riskleri ve etkilerini azaltmak için fiziksel yapılar dışındaki bilgi, uygulama, anlaşma, politika ve mevzuat yoluyla alınan tedbir, planlama faaliyetleri, halkın farkındalığının arttırılması ve eğitim - öğretim faaliyet
Yapısal önlemler
Tehlikenin olası etkilerini azaltmak veya önlemek adına, yapılacak herhangi bir fiziksel yapım ya da yapılar veya sistemlerin tehlikeye dayanaklılığı için gerekli mühendislik uygulamaları olup; barajlar, taşkın setleri,
Yaprak gübresi
Bitkinin yapraklarına uygulanmasına ve uygulanan bitki besin maddelerinin yapraklar tarafından alınmasına uygun olan gübreyi,
Yarar/risk dengesi
Bir ilacın tedavi edici etkilerinin, ilacın hastaların sağlığı ya da halk sağlığı açısından oluşturduğu tüm kalite, güvenlilik ve etkililik riskleri ile birlikte değerlendirilmesini,
Yararlanıcı
Avrupa Birliği mali iş birliği kapsamında program ve/veya proje yürüten özel veya kamu kurum ve kuruluşlarını,
Yararlanıcı kurum ve kuruluş
Bakanlıkça ortak veri tabanına erişim yetkisi verilen kurum ve kuruluşları,
Yararlanma formu
Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezinden yararlanmak için kişisel bilgilerin, yararlanma amacının ve belgeyi tanımlayan bilgilerin yer aldığı formu
Yararlı ısı
Kojenerasyon tesisini terk eden atık ısılardan elde edilen ve tüketicinin gerçek işletme koşullarındaki ısıtma, soğutma, sıcak su ve/veya endüstriyel proses ihtiyaçlarının karşılanması için talep edilen ısı enerjisini,
Yardım
Bakanlık bütçesinden teşekküllere yapılacak nakdî yardımı,
Yardım amaçlı piyango
23/6/1983 tarih ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu kapsamında bilet, kupon ve benzerlerinin bir bedel karşılığı satılması suretiyle düzenlenen piyangoları,
Yardım katsayısı
Bu Yönetmelikte sayılan yardımların hesaplanmasında uygulanan ve Sandığın Bakanlıkça onaylanan en son yıl bilançosunda yer alan Amelebirliği Biriktirme ve Yardımlaşma Sandığı Fonunun, Sandığın tüm üyelerinin toplam prim
Yardım toplama
Gerçek ve tüzel kişiler ile kamu kurum ve kuruluşlarınca, kamu yararı gözetilmek ve belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere, izin alınması veya bildirimde bulunulması kaydıyla belirli süre ve yerlerde ayni ve/veya nakdi
Yardım toplama faaliyeti
Yetkili makama başvuru ile başlayan, yardımların toplanması, kaydı, muhafazası, amacına uygun bir şekilde sarf edilmesi, kesin hesabın çıkarılması ve ilgili diğer iş ve işlemleri kapsayan süreci,
Yardıma Muhtaç Çocuk
Bakım, sağlık, barınma, eğitim ve öğretim ihtiyacı olan çocuğu,
Yardımcı aktüer
(Değişik ibare:RG-29/4/2022-31824) Kurum nezdinde yardımcı aktüerler için tutulan listeye kayıtlı kişiyi,
Yardımcı alan dersleri
Ders çizelgesindeki zorunlu veya ortak dersler bölümünde bulunan alan dersleri ile seçmeli dersler dışında kalan dersleri,
Yardımcı araştırmacı
Bir projenin bilimsel ve teknik sorumluluğuna katılarak görev alan, kesin raporda ve/veya diğer yayımlarda yazarlar arasında adı geçecek olan, projenin yürütüldüğü kurumda görevli, yürütücü dışındaki öğretim elemanlarını
Yardımcı beşeri tıbbi ürün
Klinik araştırma ürünü olmamakla birlikte klinik araştırma protokolü kapsamındaki gerekliliklere veya ihtiyaçlara uygun olarak kullanılan Türkiye’de ruhsatlı beşeri tıbbi ürünü,
Yardımcı birim
Kurum bünyesinde faaliyet gösteren Daire Başkanlığı ve ilgili birim tanımı dışında kalan diğer birimleri,
Yardımcı cihazlar
Radyo ve televizyon cihazları ile birlikte kullanılan antenleri, anten yükselteçlerini, radyo frekans kablolarını ve radyo frekans bağlayıcılarını,
Yardımcı demiryolu taşıtı
Raybüs veya lokomotif olmayan, bununla sınırlı olmamak kaydıyla demiryoluna ait ray veya diğer altyapı ile ilgili bakım veya inşaat işlerini veya kaldırma işlemlerini gerçekleştirmek için özel olarak tasarlanmış bir demi
Yardımcı denetim elemanı
Denetim sorumlusu ve denetçi mühendisin sevk ve idaresi altında görev yapan laborant, tekniker, teknisyen, sürveyan, alet operatörü, nivocu ve benzeri elemanları,
Yardımcı doçent
Doktora çalışmalarını başarı ile tamamlamış, ilk kademedeki akademik unvana sahip kişiyi,
Yardımcı drog
Esas etkili droğun etkisini artıran veya etkiyi belirli bir tarafa yönelten, formülasyonda yer alan toplam ağırlığın %25’ini geçmeyecek şekilde bitkisel drog veya drogları,
Yardımcı eczacı
2013 ve daha sonraki yıllarda eczacılık fakültesinde okumaya hak kazanmış olup mezun olduktan sonra serbest eczane açmak veya serbest eczanelerde mesul müdür olarak çalışmak için en az bir yıl müddetle hizmet sözleşmesin
Yardımcı emisyon kontrol yönetimi (AECS)
Belirli bir amaç için ve belirli bir dizi ortam ve/veya çalışma koşuluna karşılık olarak etkinleşen ve bir temel emisyon kontrol yönetimini (BECS) geçici olarak değiştiren ve sadece bu koşullar var olduğu sürece işlemeye
Yardımcı Emisyon Stratejisi (AES)
Belirli bir amaca yönelik olarak ve belirli bir dizi ortam ve/veya çalışma koşuluna cevaben aktif hale gelen ve bir temel emisyon stratejisinin yerini alan veya bu stratejiye değişiklik getiren ve sadece bu koşullar varl
Yardımcı gemiler
Mevcut ve geçmiş hava, rüzgâr yönü ve hızı, bulutluluk miktarı, yatay görüş mesafesi (rüyet), hava sıcaklığı, atmosferik basınç ile deniz buzu ve/veya buzlanma gözlemlerini yapan gemileri,
Yardımcı hizmetli
Atların yasaklı madde ve uygulamaları muayenesine esas olan numunelerin alınmasında yardımcı olan görevlileri,
Yardımcı iş
İşyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı o
Yardımcı işler
4734 sayılı Kanunun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinin (1) numaralı alt bendine göre belirlenen işleri,
Yardımcı kaynak
Birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerinde önlisans veya lisans başvurusunda kullanılan ana kaynak türünde olmamak üzere, ana kaynak dışındaki diğer kaynak ya da kaynakları, aaaa) (Ek:RG-8/3/2020-31062)(1) (Değişik
Yardımcı kitap
Bakanlık birimleri ile diğer kamu kurum ve kuruluşları ile meslek örgütleri tarafından eğitim ve öğretim sürecini desteklemek amacıyla örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulmak üzere hazırlanan, Başkanlıkça incelenen
Yardımcı klinik araştırma personeli
Klinik araştırmada görev alan, sorumlu araştırmacı gözetimi ve denetimi altında klinik araştırma ile ilgili iş ve işlemleri yapmak için sorumlu araştırmacı veya destekleyici tarafından görevlendirilen hekim veya diş heki
Yardımcı madde
Etkin maddelerin istenilen farmasötik şekil ve sürede muhafazasını, güvenilir ve etkili kullanımını sağlayan ve ürünün farmasötik şeklinin oluşturulmasında kullanılan maddeleri,
Yardımcı motor
Doğrudan veya dolaylı olarak tahrik sağlamayan, karayolu dışında kullanılan hareketli makinelere monte edilmiş veya monte edilmesi amaçlanan bir motoru,
Yardımcı olan
3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçların ortaya çıkarılmasına veya delillerin ele geçirilmesine ya da suç faillerinin yakalanabilmesine yönelik kolluk birimlerine bilgi verenleri veya yerlerini yahut kimliklerini bildi
Yardımcı personel
Proje yürütücüsünün veya araştırmacıların gözetimi altında, projenin yürütülmesinde tam veya kısmî zamanlı, proje süresiyle sınırlı olarak ve işvereni kurum olmak üzere istihdam edilen, sonuç raporunda adı geçmeyen uzman
Yardımcı sağlık hizmeti personeli
Veteriner hekime, hayvan sağlığı hizmeti sırasında yardımcı olan ve veteriner hekim sorumluluğunda görev yapan, veteriner sağlık teknikeri, veteriner sağlık teknisyeni ve sağlık teknikerini,
Yardımcı sağlık hizmetleri personeli
Bu Yönetmelik uyarınca, gerekli faaliyetleri yerine getirebilecek özelliklere sahip olan, Bakanlık tarafından görevlendirilen ve resmi veteriner hekimin yetki ve sorumluluğu altında çalışan veteriner sağlık teknisyeni, v
Yardımcı sağlık personeli
Bu Yönetmelik uyarınca, gerekli faaliyetleri yerine getirebilecek özelliklere sahip olan, Bakanlık tarafından görevlendirilen ve resmi veteriner hekimin yetki ve sorumluluğu altında çalışan veteriner sağlık teknisyeni, v
Yardımcı sanat dersi
Ana sanat derslerini tamamlayıcı, uygulamalı ve şartlı geçiş uygulanmayan dersleri,
Yardımcı teknik ünite
Üretim hattında kullanılanlar hariç, tesisin elektrik, su, basınçlı hava, vakum, buhar, ısıtma, soğutma, havalandırma, kalite kontrol, yük taşıma, yangın algılama ve söndürme ile yıldırımdan korunma sistemleri ihtiyacı i
Yardımcı uygulayıcı
Profesyonel uygulayıcının yanında bitki koruma ürünü hazırlama ve uygulama işlerinde yardımcı olarak çalışmak üzere yetkilendirilen kişiyi,
Yardımcı ve tamamlayıcı hizmetler
İşletilen trende verilen yiyecek, içecek, temizlik, bilet satışı, engelli ya da hareket kabiliyeti kısıtlı yolculara sunulan hizmetler ile buna benzer yolcu ihtiyaçlarını doğrudan karşılayacak diğer ilave hizmetleri,
Yardımcı zabitan sınıfı gemiadamı
Gemide çalışan birinci sınıf telsiz elektronik operatörü, ikinci sınıf telsiz elektronik operatörü, genel telsiz operatörü, tahditli telsiz operatörü, gemi doktoru, sağlık memuru ve hemşire yeterliğindeki gemiadamlarını,
YARDOP
Yanan alanların rehabilitasyonu ve yangına dirençli ormanlar tesisi projesini,
Yargılamaya esas rapor
Sayıştay dairelerince yapılacak yargılamaya esas olmak üzere, denetçiler tarafından genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap ve işlemlerinin denetimi sırasında tespit edilen kamu zararına ilişkin düzenlenen rap
Yarı beyaz şeker
Polarizasyonu en az 99,5° Z olan saflaştırılmış ve kristallendirilmiş sakarozu,
Yarı doğal yaşam ortamı
İnsan etkisiyle veya doğal afetlerle bozulmuş veya insanlar tarafından kullanılan, ancak, tür çeşitliliği ve yapısal olarak doğal yaşam ortamlarına benzeyen ortamları,
Yarı entansif yetiştiricilik
Tamamlayıcı yemlemeye veya gübrelemeye dayalı yetiştiriciliği,