Çevre mühendisliği hizmetleri (ÇMH)
ÇM’nin kabule, uygulamaya, yapmaya ve imzaya yetkili olduğu mühendislik hizmetlerini,
MEVZUATIN DİLİ
Ç ile başlayan
mevzuat terimleri.
Tanımını okuyun. Kaynak maddesini ve geçtiği mevzuatları aynı pencerede inceleyin.
24.524 terim83.873 kaynak tanımı15.164 metin tarandı
Tanımlar resmî metinlerin tanım maddelerinden aktarılmıştır. Aynı terimin farklı kapsamlardaki tanımları ayrı tutulur. Diğer mevzuat bağlantıları, erişilebilir metin katmanında aynı sözcüklerle bulunan eşleşmelerdir. Kapsam ve kaynaklar ↗
Çevre sağlığı
İnsan sağlığının çevredeki fiziksel, kimyasal, biyolojik, sosyal ve psiko-sosyal faktörlerle tespit edilen yaşam kalitesini,
Çevre Uyum İzni
Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından alınan izni,
Çevre Yönetim Birimi
Çevre Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak yürürlüğe konulan düzenlemeler uyarınca denetime tâbi tesislerin faaliyetlerinin mevzuata uygunluğunu, alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığını değerlendiren, tesis
Çevre yönetim birimi yeterlik belgesi
Çevre yönetimi hizmeti vermesi için çevre yönetim birimine Bakanlık tarafından verilen yeterlik belgesini,
Çevre yönetim kısmı/çevre yönetim işlem sorumlusu
Çevre denetimine tabi askerî birlik, bölge, tesis, işyeri ve tatbikatların çevre mevzuatına uygunluğunu, alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığını değerlendiren, tesis içi yıllık denetim programları düze
Çevre yönetim planı
İşletme faaliyetleriyle ilgili, çevreye olabilecek muhtemel zararların önlenmesini ve ortaya çıkabilecek atıklarının bertarafının nasıl yapılacağını belirten yönetim planını,
Çevre yönetim sistemi (ÇYS)
Planlı ve koordineli yönetim faaliyetleri çalışma prosedürleri, dokümantasyon ve kayıt muhafaza sistemi olan sorumlulukları, yetkileri ve kaynakları belirlenmiş kurumsal bir yapı tarafından uygulanan ve amacı, çevre kali
Çevre yönetimi hizmeti
Çevre Kanunu ve bu Kanuna göre yürürlüğe konulan düzenlemeler uyarınca tesis ve işletmelerin mevzuata uygunluğunun, alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının değerlendirildiği ve çevre mühendisleri, çev
Çevre yönetimi hizmeti yeterlik belgesi
Çevre yönetimi hizmeti vermek üzere, Bakanlık tarafından çevre mühendislerine veya yetkilendirilmiş kişilere verilen yeterlik belgesini,
Çevresel Acil Durum Planı
Antarktika Andlaşma Bölgesinde gerçekleştirilecek faaliyetler kapsamında gerçekleşebilecek döküntü, yangın, kaza ve benzeri acil durumlarda görev ve sorumlulukları, yapılacak işlemleri, hazırlıklı olma, müdahale imkân ve
Çevresel akış
Su kullanımının ve düzenlenen akımların olduğu nehir, sulak alan veya kıyı bölgelerdeki ekosistemin korunması ve ekosistemin insan ve diğer canlılara sunduğu hizmetlerin sürekliliği için gerekli asgari su debisini,
Çevresel akış miktarı
Su yapılarının mansabında yer alan akarsu ekosistemi ile bu ekosisteme bağlı bitki ve hayvan türlerinin doğal yaşam ortamlarının sürekliliğini sağlamak için su yapısından kesintisiz olarak bırakılması gereken akış miktar
Çevresel beyan
Bir mal veya hizmetin bileşeni, üretimi, piyasaya arz süreci, sunumu, kullanımı ya da bertaraf edilme süreci ile ilgili olarak çevresel fayda sağladığına veya çevreye olumsuz etkisinin azaltıldığı ya da bulunmadığına ili
Çevresel boyut
Ürünün yaşam döngüsü boyunca çevre ile etkileşim halinde bulunabilen unsur veya fonksiyonlarını,
Çevresel etki
Ürünün yaşam döngüsü boyunca çevrede tamamen ya da kısmen neden olduğu her türlü değişimi,
Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED)
Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemle
Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) belgesi
25/11/2014 tarihli ve 29186 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğine göre verilecek “ÇED olumlu” veya “ÇED gerekli değildir” kararını veya Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ka
Çevresel etki değerlendirmesi (Değişik ibare:RG-5/3/2026-33187) raporu hazırlanmalıdır kararı
Ek-2’deki listede yer alan çevresel etkileri ön inceleme ve değerlendirmeye tabi projelerin, incelenmesi ve değerlendirilmesi sonucunda çevresel etki değerlendirmesi raporu hazırlanmasının gerektiğini belirten Bakanlık k
Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası
Ek-3’te yer alan genel format esas alınarak hazırlanan dosyayı,
Çevresel etki değerlendirmesi genel formatı
Gerçekleştirilmesi planlanan ve Ek-1’deki listede yer alan projelerin özelliklerini, yerini, olası etkilerini ve öngörülen önlemleri içeren ve projeyi genel boyutları ile tanıtan ÇED başvuru dosyasının hazırlanması sıras
Çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararı
Çevresel etki değerlendirmesi uygulanacak projelere ait çevresel etki değerlendirmesi raporu hakkında Komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin,
Çevresel etki değerlendirmesi olumsuz kararı
Çevresel etki değerlendirmesi raporu hakkında Komisyonca yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkileri nedeniyle gerçekleştirilmesinde çevre açısından sakınca görüldüğünü
Çevresel etki değerlendirmesi raporu
Ek-1’deki listede yer alan veya Bakanlıkça "Çevresel Etki Değerlendirmesi (Değişik ibare:RG-5/3/2026-33187) Raporu Hazırlanmalıdır kararı verilen bir proje için belirlenen özel formata göre hazırlanacak raporu,
Çevresel etki değerlendirmesi raporu özel formatı
Çevresel etki değerlendirmesi raporunun hazırlanmasında esas alınmak üzere; Komisyon tarafından projenin önemli çevresel boyutları ile halkın bilgilendirilmesi ve sürece katılımı toplantısındaki görüş ve öneriler göz önü
Çevresel Etki Değerlendirmesi Rehberi
Antarktika'da önerilen faaliyetlere yönelik olarak Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) hazırlayanlara destek olmak amacıyla hazırlanan rehberi,
Çevresel etki değerlendirmesi süreci
Gerçekleştirilmesi planlanan projenin çevresel etki değerlendirmesinin yapılması için; başvuru, inşaat öncesi, inşaat, işletme ve işletme sonrası çalışmaları kapsayan süreci,
Çevresel etki değerlendirmesi yeterlik belgesi
Çevresel etki değerlendirmesi başvuru dosyası, çevresel etki değerlendirmesi raporu, proje tanıtım dosyası ve proje ilerleme raporu hazırlamak için gerekli şartları taşıyan kurum/kuruluşlara Bakanlık tarafından verilen b
Çevresel gürültü
Endüstriyel faaliyetler, ulaşım araçları, eğlence ve rekreasyon, inşaat ve işyerlerinden kaynaklanan istenmeyen sesleri,
Çevresel hedef
Bir su kütlesindeki sucul canlıların en yüksek mertebede korunması için kimyasal ve ekolojik durum ile miktar açısından ulaşabileceği en iyi su durumunu,
Çevresel hedef (ÇH)
Bir su kütlesindeki sucul canlıların en yüksek mertebede korunması için kimyasal ve ekolojik açıdan su kütlesinin ulaşabileceği en iyi su durumunu,
Çevresel iyileştirme faaliyetleri
Radyoaktif kirliliğin giderilmesini, radyoaktif kirliliğin kısmen giderilmesini ve/veya koruyucu tedbirler alınmasını,
Çevresel kalite standardı
Belli bir kirleticinin ya da kirletici gruplarının suda, dip çökeltisinde veya biyotada insan sağlığı ve çevreyi korumak için aşmaması gereken konsantrasyonları,
Çevresel kalite standardı (ÇKS)
Belli bir kirleticinin ya da kirletici gruplarının suda, dip çökeltisinde veya biyotada insan sağlığı ve çevreyi korumak için aşmaması gereken konsantrasyonları,
Çevresel kalite standartları
İlgili mevzuatla belirlenen, belirli bir kirletici veya kirletici gruplarının çevrede ya da alıcı ortamda insan sağlığı ve çevreyi korumak için sağlanması gereken değerleri,
Çevresel olarak sürdürülebilir ekonomik faaliyetler
İklim değişikliğinin azaltılması, iklim değişikliğine uyum, toprak, su ve deniz kaynaklarının sürdürülebilir şekilde kullanımı ve korunması, döngüsel ekonomiye geçiş, kirliliğin önlenmesi ve kontrolü, biyoçeşitliliğin ve
Çevresel performans
Tüketim seviyeleri, malzemeler, su ve enerji kaynakları ile ilgili kaynak verimliliği, emisyon değerleri, malzemelerin ve suyun yeniden kullanımı ve atık üretimi ile ilgili performansı,
Çevresel performansın artırılması
Ürünün çevresel performansının, tüm çevresel boyutlar açısından eş zamanlı olmasa da ürünün ardışık nesilleri boyunca artırılması sürecini,
Çevresel radyolojik izleme
Nükleer tesise özel olarak, çevredeki iyonlaştırıcı radyasyon doz hızının ölçümünü, gıda, toprak, su ve biyoindikatör gibi örneklerin alınmasını ve radyonüklid konsantrasyonunun belirlenmesi amacıyla analizini, ölçüm ve
Çevresel risk değerlendirme
GDO ve ürünlerinin, deneysel amaçlı serbest bırakılmaları, kapalı kullanım veya piyasaya sürülmelerinin neden olabileceği, doğrudan veya dolaylı, derhal veya gecikmeli fark etmeksizin çevre üzerinde sebep olabileceği ris
Çevresel risk değerlendirmesi
Tesis veya faaliyetlerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki potansiyel etkisi ile denetim sıklığını yansıtan ve risk değerlendirme yöntemi ile belirlenen sınıflandırmayı,
Çevresel sertifikasyon
Hava aracı veya ilgili ürün, parça ve cihazın, Şikago Sözleşmesinin çevresel şartlar (gürültü, emisyon ve karbondioksit) konulu Ek-16 hükümlerinin geçerli gereksinimlerine uyumunu onaylama şeklini,
Çevresel su ihtiyacı
Suya bağımlı karasal ve sucul ekosistemlerin devamlılığını sağlamak için gereken asgari su miktarı ve kalitesini,
Çevresel titreşim
Maden ve taş ocakları, ulaşım araçları, sanayi ve inşaat makineleri gibi işlemlerden doğan ve yapılarda kullanım alanı dışında başka maksatlarla kullanılan hacimlerdeki faaliyetler sırasında oluşan genellikle katı, sıvı
Çevresel/iklimsel yaralanmalar
Aşırı sıcak ya da soğuk havaya maruz kalınmasına bağlı durumları, böcek ısırığı ve sokmalarını, yılan ısırığını, suda boğulmaları, elektrik ve şimşek çarpmalarını, alerjik reaksiyonları ve benzeri durumları,
Çevreye duyarlı jenerik tasarım gereği
Belirli çevresel boyutlar için belirlenmiş sınır değerler olmaksızın ürünün tamamı için ekolojik profile dayanan her türlü çevreye duyarlı tasarım gerekliliğini,
Çevreye duyarlı konaklama tesisi belgesi
Kısmi turizm işletmesi belgeli veya turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerinin; sürdürülebilir turizm kapsamında, çevrenin korunması, çevre bilincinin artırılması, çevreye olan olumlu katkılarının teşvik edilmesi ve
Çevreye duyarlı özel tasarım gereği
Ürünün belirli bir çıktı performansı birimi cinsinden hesaplanan ve kullanımı sırasındaki enerji tüketimi gibi belirli bir çevre boyutu ile ilgili nicel hale getirilmiş ve ölçülebilen çevreye duyarlı tasarım gerekliliğin
Çevreye duyarlı tasarım
Yaşam döngüsü boyunca çevresel performansı artırmak amacıyla, mal ve hizmet alımı ile yapım işinin tasarımına, çevre ile etkileşim halinde bulunabilen unsur veya fonksiyonları dâhil etmeyi,
Çevreye duyarlı tasarım gereği
Ürünün çevresel performansını artırmak amacıyla ürünle ya da ürünün tasarımı ile ilgili her türlü gerekliliği ya da ürünün çevresel boyutları ile ilgili bilgi temin etmek için her türlü gerekliliği,
Çevrim dışı veri paylaşımı
Merkezi Veri Tabanında tutulan kayıtların veri tabanından sorgulanarak harici depolama araçları ve Genel Müdürlükçe belirlenen yöntemler ile paylaşımını,
Çevrim içi arayüz
Nihai kullanıcıların ürünlere erişimini sağlamak amacıyla iktisadi işletmeci veya aracı hizmet sağlayıcı tarafından işletilen internet sitesi, internet sitesinin bir kısmı veya bir uygulamayı içeren herhangi bir yazılımı
Çevrim içi veri paylaşımı
Merkezi Veri Tabanı internet servisleri ile yapılan veri paylaşımını,
Çevrimdışı elektronik yayın
Her türlü bilgisayar, müzik, video ve benzeri teknolojik cihazlarda yaymak ve/veya umuma iletmek amacıyla ya da sonradan dijital ortamlara aktarılmış ses, görüntü ve veri içeren eserleri,
Çevrimdışı oyunlar
Aktivasyon, ikramiye kontrol, onaylama ve/veya ödeme işlemleri dışında çevrimiçi imkânların kullanılmadığı, şans oyunları sistemi dışında önceden bastırılan biletlerle oynatılan şans oyunlarını,
Çevrimdışı veri paylaşımı
Merkezi veri tabanında tutulan kayıtların veri tabanından sorgulanarak harici depolama araçları ve Genel Müdürlükçe belirlenen yöntemler ile paylaşımını,
Çevrimiçi Akreditasyon Platformu
Başvuru sahiplerine sağlanacak akreditasyon için gerekli başvuru formlarının, başvuru sahiplerine ait bilgilerin, standartların, inceleme raporlarının, akreditasyon inceleme görevlilerinin yer aldığı, web tabanlı yazılım
Çevrimiçi ara yüz
Nihai kullanıcıların ürünlere erişimini sağlamak amacıyla iktisadi işletmeci tarafından veya onun adına işletilen internet sitesi, internet sitesinin bir kısmı veya bir uygulamayı içeren herhangi bir yazılımı,
Çevrimiçi ÇED süreci yönetim sistemi
ÇED sürecindeki iş ve işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirileceği sistemi,
Çevrimiçi elektronik yayın
İnternet veya ağlar üzerinden yaymak ve/veya umuma iletmek amacıyla erişime sunulan yayınları,
Çevrimiçi oyun sistemi
Sayısal oyunların oynatıldığı sistemi,
Çevrimiçi oyunlar
İştirakçilerin oyuna dâhil olma şanslarını temsil eden rakam, harf ya da diğer simgeler arasından bizzat veya şans oyunları sistemi ve/veya terminal vasıtasıyla seçim yapmak suretiyle oyuna iştirak edebildikleri ve bilet
Çevrimiçi sınav
İnternet ortamında bilgisayarda yapılan ADB sınavını, ifade eder.
Çevrimiçi veri depolama ürünü
İlk veriye maksimum 80 milisaniyenden daha az bir sürede rastgele veya sıralı bir şekilde erişilebilen, rastgele veri erişimli ve çevrimiçi kullanım için tasarlanmış bir veri depolama ürününü,
Çevrimiçi veri paylaşımı
Kimlik Paylaşımı Sistemi servisleri ile yapılan veri paylaşımını,
Çevrimsel araştırma
Temel bilim araştırmaları ile elde edilen bilginin, tıbbi veya biyoteknolojik uygulamalara dönüştürülmesine yönelik araştırmaları,
Çeyiz hesabı
Bankaların yurtiçi şubelerinde Türk Lirası cinsinden mevduat hesabı, katılma hesabı veya özel cari hesap olarak bu Yönetmelik kapsamında açılan hesabı,(2)
Çeyrek dönem
Ocak-Şubat-Mart, Nisan-Mayıs-Haziran, Temmuz-Ağustos-Eylül, Ekim-Kasım-Aralık olarak üç aylık dönemlerden oluşan süreyi,
ÇHC
Çin Halk Cumhuriyetini,
Çıkar çatışması
Kişilerin görevlerini tarafsız ve objektif şekilde icra etmelerini etkileyen ya da etkiliyormuş gibi gözüken ve kendilerine, yakınlarına, arkadaşlarına ya da ilişkide bulunduğu kişi ya da kuruluşlara sağlanan her türlü m
Çıkarılmış sermaye
Kayıtlı sermayeli anonim ortaklıkların satışı yapılmış paylarını temsil eden sermayelerini,
Çıkış
Malların Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkışı ile ihracatı ve geçici ihracatı,
Çıkış gümrük idaresi
TIR karnesi himayesinde eşya taşıyan taşıtın, akit taraflardan birinde uğradığı son gümrük idaresini,
Çıkış hesabı
Personelin atamalı bulunduğu hizmet bölgesinde çalışması gereken süreyi tamamlayıp tamamlamadığını ifade eden hesabı,
Çıkış kılavuz kanatçıkları
Pervane sonrasına yerleştirilen, pervaneden gelen gaz akışını yönlendiren ve ayarlanabilir veya ayarlanamaz kanatçıkları,
Çıkış Konteyner Kayıt ve Takip Formu
Geçici olarak çıkacak konteynerler için sahipleri, işletmecisi veya bunların temsilcileri tarafından bu Yönetmeliğin EK-2’sinde yer alan örneğe uygun olarak veri işleme tekniği yoluyla veya yazılı olarak verilen belge,
Çıkış noktası
Doğal gazın iletim şebekesinden çıktığı ve iletim şirketinden teslim alındığı noktayı,
Çıkma
Binalarda döşemelerin uzantısı olarak yapılan, parsel sınırları dışına taşmayan, en az bir ucu serbest, mesnetli olan, açık veya kapalı olan, derinliği uygulama imar planı veya bu Yönetmelikle belirlenen yapı elemanların
Çıkma tavuk
105 haftalık ve üzeri yaşta, ekonomik ömrünü tamamlamış yumurtacı kanatlı tavukları,
Çıkmaz koridor mesafesi
Mekân içerisinden mekânın koridora bağlanan kapısına kadar olan mesafe göz önüne alınmaksızın, kaçışta, mekânların bağlı olduğu koridorun en uzak noktasından koridor boyunca bir çıkışa veya iki yönde kaçış imkânına sahip
Çıkmaz sokak
Girişi ve çıkışı aynı olan sokağı,
Çıktı
Mali İstatistik Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde sayılan mali istatistik tablolarını,
Çıktı verisi
Servis ile yapılan sorgulama sonucunda elde edilen ve anlamlı bir veri bütününden oluşan her bir bileşeni,
Çıpa
Bu Yönetmelikte yer alan yat limanlarının sınıflarının tanımlanmasında kullanılan terimi,
Çıplak Kiralama (Bareboat)
Bir ülke bayrağındaki geminin, bir donatan/işletici sorumluluğunda başka bir ülke bayrağına geçici bir süre ile geçmesini sağlayan, geminin giderinin kimin tarafından hangi ölçüde kiralanacağı özel anlaşmalara tabi olan
Çıplak topraklayıcı bağlantı iletkeni
Bir topraklayıcıya bağlanan çıplak topraklama iletkeninin toprak içinde kalan bölümü, topraklayıcının bir parçası sayılır.
Çırçırlama hatası
Çırçır-prese fabrikasında çırçır makinesinin ve yardımcı cihazların gerekli bakım ve onarımının yapılmaması, standardına uygun çalıştırılmaması veya kütlü pamukların olumsuz şartlarda muhafaza edilmesinden dolayı pamuk l
Çırpma krema
Çırpma işlemine tabi tutulması amaçlanan, tüketici tarafından kullanılması istendiğinde çırpma işlemini kolaylaştıracak şekilde hazırlanmış akışkan haldeki krema, rekonstitüe krema ve/veya rekombine kremayı,
Çiçek balı
Bitki nektarından elde edilen balı,
Çift Ana dal
Başarı şartını ve diğer koşulları sağlayan öğrencilerin üniversite içinde iki diploma programından eş zamanlı ders alıp, iki ayrı diploma alabilmesini sağlayan programı,
Çift ana dal programı
Aynı yükseköğretim kurumunda yürütülen ön lisans diploma programları ile diğer ön lisans programları arasında, lisans programları ile diğer lisans programları veya ön lisans programları arasında eş zamanlı olarak ders al
Çift Anadal Diploma Programı
Kayıtlı olunan anadal diploma programının yanı sıra, buna ek olarak, Sabancı Üniversitesinde kayıtlı olunan ikinci bir lisans diploma programını ifade eder,
Çift anadal eğitim-öğretimi
Üniversitenin Fakültelerinde/Meslek Yüksekokulunda bir ön lisans veya lisans bölüm/programına kayıtlı olan bir öğrencinin, ikinci bir ön lisans veya lisans diploması almak amacıyla Üniversitenin diğer bir ön lisans veya
Çift anadal programı
Başarı şartını ve diğer koşulları sağlayan öğrencilerin aynı yükseköğretim kurumunun iki diploma programından eş zamanlı olarak ders alıp, iki ayrı diploma alabilmesini sağlayan programı,
Çift anadal programı (ÇAP)
Başarı şartını ve diğer koşulları sağlayan öğrencinin Üniversite içindeki iki lisans programından eş zamanlı olarak ders alıp, iki ayrı diploma alabilmesini sağlayan programı,
Çift cidarlı petrol tankeri
MARPOL 73/78 Sözleşmesinin değiştirilmiş olan Ek-1, 13/F Kuralında tanımlandığı şekliyle, çift cidar veya eşdeğer tasarım şartlarını yerine getiren petrol tankerini,
Çift diploma
Marmara Üniversitesinin ve diğer Üniversitenin tüm gereklerini yerine getirerek başarıyla tamamlamış olan öğrencilere Marmara Üniversitesi ve diğer Üniversite tarafından verilen karşılıklı diplomaları,
Çift kabuklu yumuşakça
Sudaki besinleri süzerek beslenen Lamellibranchia sınıfında yer alan yumuşakçaları,
Çift kabuklu yumuşakçalar
Suyu filtre ederek suda bulunan gıdalarla beslenen, vücutları bir menteşe ile birleşen iki simetrik kabuk içinde bulunan, kum midyesi, kara midye, kıllı midye, istiridye, akivades, kidonya, kum şırlanı vb. su ürünlerini,
Çift kanallı klima
Soğutma veya ısıtma sırasında yoğuşturucusundaki (veya buharlaştırıcısındaki) hava dış ortamdan bir kanal aracılığıyla alınan ve ikinci bir kanaldan dış ortama bırakılan ve tamamı iç ortamda duvar yakınına yerleştirilen