Araştırma-geliştirme (AR-GE)
Araştırma ve geliştirme, kültür ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlanmak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalış
MEVZUATIN DİLİ
A ile başlayan
mevzuat terimleri.
Tanımını okuyun. Kaynak maddesini ve geçtiği mevzuatları aynı pencerede inceleyin.
24.524 terim83.873 kaynak tanımı15.164 metin tarandı
Tanımlar resmî metinlerin tanım maddelerinden aktarılmıştır. Aynı terimin farklı kapsamlardaki tanımları ayrı tutulur. Diğer mevzuat bağlantıları, erişilebilir metin katmanında aynı sözcüklerle bulunan eşleşmelerdir. Kapsam ve kaynaklar ↗
Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) laboratuvarı
Temel veya uygulamalı araştırma, prototipleme, validasyon, klinik öncesi aşamalar ve ileri teknoloji geliştirme faaliyetlerini yürütmek üzere, insan sağlığını ilgilendiren tıbbi, biyolojik, farmasötik, genetik, cihaz vey
Araştırma, Geliştirme, Eğitim ve Uygulama Merkezi (ARGEM)
İlköğretim ve ortaöğretim düzeyinde Bakanlıkça belirlenen özel öğretim programları kapsamında eğitim ve öğretim faaliyetleri sürdüren, özel yetenekli öğrencilere tam zamanlı ve yatılı eğitim hizmeti sunan merkezi,
Araştırmacı
Bu Usul ve Esaslar kapsamında yürütülecek faaliyetlerde, faaliyet ile ilişkili olmak kaydıyla, yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim elemanlarını, kamu çalışanlarını, özel sektör çalışanlarını ve diğer yerli ve yaba
Araştırmacı broşürü
Araştırma ürünü ile ilgili klinik olmayan ve klinik verilere ait belgeleri,
Araştırmacı havuzu
Deprem konusunda araştırma yapan üniversitelerimizin, kamu kurumlarının ve sivil toplum örgütlerinin en az doktora düzeyindeki eğitime sahip, Proje İzleme ve Değerlendirme Grubunda yer alması düşünülen araştırıcılarının
Araştırmacı izleme
Çevresel hedeflere ulaşamama sebebinin ve kazara, kasten, doğal afet veya diğer sebeplerle oluşan kirliliğin boyutunun ve etkisinin belirlenmesi maksadıyla yapılan izlemeyi,
Araştırmacı personel
Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde görevli araştırma müdürü, müdür yardımcısı, başmühendisler, araştırma ormanı mühendisleri ile mühendisleri,
Araştırmanın başlaması
Protokolde farklı bir şekilde tanımlanmadıkça, belirli bir klinik araştırmaya ilk merkezin gönüllü almak üzere açılmasını,
Araştırmanın durdurulması
Kurum veya diğer ülkelerin düzenleyici otoriteleri tarafından klinik araştırmanın yürütülmesinin durdurulmasını,
Araştırmanın erken sonlandırılması
Protokolde belirtilen şartlar yerine getirilmeden önce herhangi bir nedenle klinik araştırmanın zamanından önce sonlandırılmasını,
Araştırmanın geçici olarak durdurulması
Destekleyicinin klinik araştırmayı devam ettirme niyetiyle klinik araştırmanın yürütülmesine protokolde öngörülmeyen bir şekilde ara vermesini,
Araştırmanın tamamlanması
Protokole göre araştırmanın tamamlanarak ülkemizdeki tüm merkezlerin kapatıldığı tarihi,
Araştırmaya yetkili kuruluş
Araştırma enstitülerini, Bakanlıkların araştırma yapmakla görevlendirilmiş kuruluşlarını, üniversitelere ve TÜBİTAK’a bağlı araştırma yapan kuruluşlar ile Bakanlıkça yetkilendirilmiş özel sektör araştırma kuruluşlarını,
Arayıcı
Arama ruhsatı sahibini,
Arayüz
Kullanıcının elektronik haberleşme şebekesine erişimini sağlayan fiziksel bağlantı noktası ve/veya telsiz cihazlarına ilişkin erişimi sağlayan hava ortamı ve bunların teknik özelliklerini,
Arayüz sağlayıcı
Mobil uygulaması ya da internet tarayıcısı temelli arayüzü üzerinden, servis bankasının sunduğu bankacılık hizmetlerine bankanın açık bankacılık servisleri yoluyla ulaşarak, müşterilerinin bankacılık işlemlerini gerçekle
Arazi
Toprak, iklim, topografya, ana materyal, hidroloji ve canlıların değişik oranda etkisi altında bulunan yeryüzü parçasını,
Arazi aracı (ATV)
Sadece sürücünün bacaklarını ayırarak oturması için tasarlanmış bir koltuğu veya sürücünün bacaklarını ayırarak oturması için tasarlanmış bir sürücü koltuğu ile en fazla bir yolcu için bir koltuğu ve yön vermek için gido
Arazi bozulması
Arazinin doğal veya yapay etkiler sonucu özelliklerinin değişikliğe uğraması ile ekonomik ve ekolojik işlevlerinin azalması veya yok olmasını,
Arazi etüdü
Toprağın, çeşitli kullanımlar karşısındaki davranışlarını, potansiyel kullanımı ve sınırlandırmalarını belirlemek ve sınıflandırmak amacıyla; ulusal ve uluslararası sınıflandırma sistemleri dikkate alınarak morfolojik, f
Arazi ıslahı
2/4/2015 tarihli ve 29314 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Atık Yönetimi Yönetmeliğinin Ek 2/A’sında tanımlandığı haliyle D2 atık bertarafı işlemini,
Arazi inceleme raporu
Taşınmazın orman sınırlarına göre durumu ile fiili sınırları, vasfı, arazideki yüzölçümü, arazi üzerindeki ağaçların cinsi, yaşı, kapladığı alan, kapalılık durumu ve mülkiyetle ilgili diğer bilgileri, kesim izni verilip
Arazi izin bedeli
Verilen izinlerden orman idaresince alınacak kullanım bedelini,
Arazi kullanım bedeli
Devlet ormanlarından özel ağaçlandırma ve özel imar-ihya amacıyla izin verilen sahalardan, alan ve tür çeşidine göre alınacak Genel Müdürlük tarafından her yıl belirlenen bedeli,
Arazi kullanım kabiliyet sınıflaması (AKK)
Arazi ve toprakların sahip oldukları morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve mineralojik özelliklerine bağlı olarak arazi ve toprakların doğal ve/veya kültür bitkilerini yetiştirmedeki yeteneklerine göre sınıflandır
Arazi kullanım planı (AKUP)
Her ölçekte planlamaya temel oluşturmak üzere, toprağın ve diğer çevresel kaynakların bozulmasını önlemek için ekolojik, toplumsal ve ekonomik şartlar gözetilerek sürdürülebilirlik ilkesine uygun, farklı arazi kullanım ş
Arazi kullanım plânlaması
Her ölçekte plânlamaya temel oluşturmak üzere, toprağın ve diğer çevresel kaynakların bozulmasını önlemek için ekolojik, toplumsal ve ekonomik şartlar gözetilerek sürdürülebilirlik ilkesine uygun, farklı arazi kullanım ş
Arazi kullanım şekilleri
Arazinin hâlihazır kuru tarım, sulu tarım, dikili tarım, mera, orman, yerleşim yeri ve diğer kullanım şekillerini,
Arazi örtüsü
Arazinin biyolojik veya fiziksel öğelerle kaplanmış halini,
Arazi sınıflaması
Arazilerin çeşitli amaçlarla kullanılmaya uygunluk derecelerini saptamak için yapılan sınıflamayı,
Arazi Taşıtı
Karayollarında yolcu veya yük taşıyabilecek şekilde imal edilmiş olmakla beraber bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilen motorlu araçtır.
Arazi Varlığı
Mülkiyeti (Tapulu, tapusuz, yarıcı, ortakçı, (Değişik ibare:RG-30/6/2017- 30110) zilyet, hazine arazisi v.b.) ve arazi niteliği (sulu, susuz) belirtilmek suretiyle, muhtar veya asli üyelerin beyanıyla veya resen belirlen
Arazi yetenek sınıflaması
Toprak bozulmasına neden olmayacak şekilde arazinin en uygun kullanım şeklini belirlemek için kullanım ve koruma verilerini bir araya getirerek temel toprak etütlerine ve iklim koşullarına dayalı yapılan plânlamalara yön
Arazinin yeniden düzenlenmesi
Faaliyetler sonucu oluşan boşlukların zemin stabilizasyonunun sağlanması ve faaliyet sonrası kullanım için hazırlanmasını,
Arçelik-LG
Arçelik-LG Klima San. ve Tic. A.Ş.’yi,
ARDEB
Araştırma Destek Programları Başkanlığı’nı,
Ardıç
Juniperus communis L. (Cupressaceae) ağaçlarının, hasat edilerek kurutulmuş meyvelerini,
Ardiye hizmetleri
İşletmenin denetim ve gözetimi altında bulunan depolama yerlerinde eşyanın muhafaza hizmetlerini,
ARELİYES
İstanbul Arel Üniversitesi İngilizce Yeterlik Sınavını,
ARGE
EPİAŞ’ın sorumlu olduğu piyasaların uluslararası kalite standartları düzeyine ulaştırılması, sistemin işletimine yönelik teknoloji geliştirilmesi, bilgi üretilmesi, yenilik yapılması, verimliliğin ve hizmet kalitesinin a
Arı ekmeği (Perga)
Arı kolonisi ortamında petek gözünde depolanmış arı poleninin fermente olması ile oluşan arı ürününü,
Arı konaklama belgesi (AKB)
Arı konaklatmak amacıyla il/ilçe müdürlüklerinden alınmış EK-1’de yer alan belgeyi,
Arı konaklama noktası
Arılık yeri ve kapasiteleri ile arıcılık faaliyetini etkileyen unsurların AKS’de bulunan haritaya işlendiği arı konaklama alanını,
Arı nakil belgesi
Arı kolonilerinin nakillerinde kullanılan, 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine istinaden istenilen belge
Arı poleni
İşçi arıların çiçekli bitkilerdeki polenleri toplayıp kendi bünyelerindeki salgılar ile birleştirdikten sonra küre şeklinde renkli peletler haline getirdiği ve kovandaki tuzaklar yardımıyla hasat edilen arı ürününü,
Arı sütü
Genç işçi arılarının hipofarenjiyal ve mandibular bezlerinden salgılanan, pelte kıvamında, açık krem-kemik renginde, kendine özgü koku ve tada sahip, larva içermeyen arı ürününü,
Arı ürünleri
Bal, polen, arı sütü, arı ekmeği (perga), propolis, arı zehiri ve apilarnili,
Arı zehri
Apis mellifera türü bal arılarının zehir salgı bezlerinde üretilen ve zehir keselerinde depolanan protein ve peptid ağırlıklı doğal bir dış salgı ürününü,
Arı zehri işletmesi
Bakanlıktan arı zehri toplama/işleme izni alan işletme, müessese veya merkez birliğini,
Arı zehri toplama aparatı
Arıların sokma davranışını tetikleyerek arıların keselerinde bulunan zehrin arıya ve koloniye zarar vermeden salgılanmasına ve toplanmasına elverişli aparatı,
Arı Zehri Toplama Sertifikası
Bakanlıkça düzenlenen Arı Zehri Toplama Eğitim programlarına katılarak başarılı olan arıcılara verilen sertifikayı,
Arı zehri üreticisi
Arı zehri işletmesine bağlı ya da sözleşme yapmış ve Arı Zehri Toplama Sertifikası almış AKS’ye kayıtlı arı yetiştiricisini,
Arıcı
Arıcılığı meslek edinen ve geçimlerini kısmen veya tamamen bu yoldan kazananları,
Arıcı kimlik kartı
Merkez birlikleri tarafından üyelerine verilen arıcının bilgilerini içeren belgeyi,
Arıcılık
Bal arısını canlı materyal olarak kullanarak, arı ve arı ürünleri üzerinde fiilen yapılan çalışmaları,
Arıcılık Kayıt Sistemi (AKS)
Tanımlanmış ve plakalandırılmış kovanlara ait bilgilerin merkezi bir veri tabanında kayıt altına alındığı, izlendiği ve raporlandığı Bakanlık kayıt sistemini,
Arılı kovan
Yumurtlayan ana arısı bulunan ve üretim faaliyetlerinin sürdürüldüğü aktif dönemde en az 3-4’ü açık/kapalı yavrulu, 5-6 ve üzeri arılı çerçeve (eski tip kolonilerde çerçeve aranmaz) ihtiva eden bal arı kolonisini,
Arılık
Arılı kovan ve ekipmanların bulunduğu açık ya da kapalı tesis ve alanları,
Arındırma
Kişi, araç, malzeme ve binalar ile alanlar üzerinde etki gösteren kimyasal, biyolojik, radyoaktif ve nükleer maddelerin etki seviyesinin en aza indirilmesi için yapılan temizleme işlemini,
Arındırma merkezi
Canlı çift kabuklu yumuşakçaların temiz deniz suyu ile beslenen tanklarda, bulaşıklığın azaltılarak insan tüketimine uygun hale getirilmesi amacıyla, muamele edildiği tesisi,
Arıtılmış atık su
Suların çeşitli kullanımlar sonucunda atıksu haline dönüşerek yitirdikleri fiziksel, kimyasal ve bakteriyolojik özelliklerinin bir kısmını veya tamamını tekrar kazandırabilmek ve/veya boşaldıkları alıcı ortamın doğal fiz
Arıtma çamuru
Kentsel atıksu arıtma tesislerinden çıkan ham veya stabilize olmuş çamuru,
Arıtma çamuru yönetim planı
Atıksu arıtma tesislerinde oluşan çamurun çevreyle uyumlu bir şekilde yönetimini sağlamak üzere hazırlanan kısa, orta ve uzun vadeli programı içeren planı,
Arıtma tesisi
Her türlü faaliyet sonucu oluşan katı, sıvı ve gaz halindeki atıkların ilgili mevzuatta belirlenen standartları sağlayacak şekilde arıtıldığı tesisleri,
Arıza
OBD sistemi dahil herhangi bir motor sisteminde, motor sistemi tarafından yayılan düzenlemeye tabi kirleticilerin herhangi birinde bir artışa veya OBD sisteminin verimliliğinde bir azalmaya neden olması makul bir arıza v
Arıza bildirme oranı
Kullanıcı tarafından işletmecinin irtibat birimine bildirilen ve işletmeciden kaynaklanan bozulma veya kalite seviyesindeki düşme gibi aksaklıklara ilişkin geçerli arıza sayısının toplam kullanılan abone hattı sayısına o
Arıza giderme süresi
Arızanın bildirildiği andan hizmetin tam olarak sunulmaya başlandığı ana kadar geçen ve saat cinsinden ölçülen süreyi,
Arıza göstergesi (MI)
Uyarı sisteminin bir parçası olan ve arıza durumunda aracın sürücüsünü açık bir şekilde bilgilendiren bir göstergeyi,
Arıza senaryoları
ADS ve/veya araç bileşenlerinin arızalanmasıyla ilgili, asgari güvenlik seviyesinin korunup korunmamasına bağlı olarak ADS'nin normal veya acil durum çalışmasına yol açabilecek senaryoları,
Arıza yönetim sistemi (AYS)
Kullanıcılardan gelen bildirimler ve tedarik sürekliliği uzaktan izleme sistemi tarafından tespit edilen arıza ve/veya kesintiler için kayıt oluşturan, gerektiğinde bu bildirimlere ve tespitlere ilişkin bilgilerin arıza
Arıza/Hastalık Listesi
Sigortalıların çalışma gücünün en az %60’ını veya vazifelerini yapamayacak şekilde meslekte kazanma gücünü kayıp ettiklerinin tespitine esas listeyi,
Arızalı davranış
ADS'nin bir aksamı veya sisteminin tasarım amacına aykırı bir şekilde davranması veya arızalanmasını,
Arızalı malzeme ile taşıt ve iş makinesi
Üretim amacına uygun olarak kullanılamayacak ancak onarımla kullanılabilecek durumda olan malzemeler ile taşıt ve iş makinelerini,
Aritmetik ortalamanın %50si
İhaleye verilen geçerli kapalı teklif bedellerinin toplamının geçerli teklif sayısına bölünmesiyle bulunan tutarın yarısını,
Arka bahçe
Ön bahçeye komşuluğu bulunmayan bina arka cephesi ile arka komşu parsel sınırı arasında kalan parsel bölümünü,
Arka bahçe mesafesi
Bina arka cephesinin parsel arka cephesine en yakın uzaklığıdır.
Arka plan konsantrasyonu
Bir maddenin, insan faaliyetleri sonucu bozulmamış veya ihmal edilebilir ölçüde bozulmuş su kütlesindeki konsantrasyonunu,
Arka plan konsantrasyonu (AP)
Bir maddenin, insan faaliyetleri sonucu bozulmamış veya ihmal edilebilir ölçüde bozulmuş su kütlesindeki konsantrasyonunu,
Arka plan seviyesi
Bir maddenin, insan faaliyetleri sebebiyle bozulmamış veya ihmal edilebilir ölçüde bozulmuş yeraltı suyu kütlesindeki konsantrasyonu ya da bir göstergenin değerini,
Arkat
Bahçe mesafelerini ihlal etmeyen, güneşten ve yağmurdan korunmak ve gölge oluşturmak amacıyla yapılan, üstünde yapı bulunmayan, en az iki kenarı açık olan sütunlar üzerine yükselen üstü örtülü geçitleri,
Arkeolojik Eser
2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 23 üncü maddesi kapsamında; jeolojik, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait, jeoloji, antropoloji, prehistorya, arkeoloji ve sanat tarihi açılarından belge değeri
Arkeolojik sit
Antik bir yerleşmenin veya eski bir medeniyetin kalıntılarının bulunduğu yer veya su altında bulunan veya meydana çıkarılan korunması gerekli alanları,
Arkeolojik sit alanı
İnsanlığın varoluşundan günümüze kadar ulaşan eski uygarlıkların yer altında, yer üstünde ve su altındaki ürünlerini, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik ve kültürel özelliklerini yansıtan her türlü kültür varlığının
Armağan silah
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Genelkurmay Başkanı tarafından veya yabancı ülkelerin devlet veya hükümet başkanları, hükümet üyeleri, genelkurmay başkanları, kuvvet komutanları veya hükümetleri adına yetk
Armatür
Bir veya daha fazla lambadan yayılan ışığı dağıtan, filtreleyen veya dönüştüren ve elektrik kaynağına bağlantı araçlarıyla birlikte lambaları desteklemek, sabitlemek ve korumak için gereken tüm parçalar ile gerektiğinde
Armonize Sistem
10 Kasım 1988 tarihli ve 3501 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uyumu Sağlanmış (Armonize) Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşmede belirtilen şekilde ve Sözleşmenin ekinde yer alan pozisyonla
Armonize Sistem (AS)
10/11/1988 tarihli ve 3501 sayılı Uyumu Sağlanmış (Armonize) Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşmeye Katılmamızın Uygun Bulunduğuna Dair Kanunla katılmamız uygun bulunan Uyumu Sağlanmış (Armonize)
Armonize Sistem (AS) Açıklama Notları
Uyumu Sağlanmış (Armonize) Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşme eki Armonize Sistem Nomanklatürü Açıklama Notlarını,
Armonize Sistem (AS) İzahnamesi
Uyumu sağlanmış (Armonize) Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi Hakkında Uluslararası Sözleşme eki Armonize Sistem Nomenklatürü İzahnamesini,
Aroma
Meyvenin işlenmesi sırasında, meyvenin yenilebilir kısımlarından (Turunçgil kabuklarının soğuk preslenmesi ile elde edilen yağ ve meyve çekirdeği kaynaklı bileşenler de olabilir.) elde edilen ve ürüne geri kazandırılmak
Aroma öncülü
Kendisinin aroma verme özelliğine sahip olması gerekmeyen, gıda işleme sırasında parçalanarak veya diğer bileşenlerle reaksiyona girerek aroma oluşturan ve sadece aroma oluşturmak amacıyla gıdalara istenilerek ilave edil
Aroma verici
Koku ve/veya tat veren bir katkı maddesini,
Aroma verici madde
Aroma verme özelliği olan tanımlanmış kimyasal maddeyi, ç) Aroma verici preparat: 1) Uygun fiziksel, enzimatik veya mikrobiyolojik işlemlerle; işlenmemiş ya da EK-2’de listelenen geleneksel gıda hazırlama işlemlerinden b
Aroma verme özelliği taşıyan gıda bileşeni
Esas olarak gıdaya aroma vermek veya gıdanın mevcut aromasını değiştirmek amacıyla ilave edilen ve gıdada doğal olarak oluşan istenmeyen bazı maddelerin önemli ölçüde artmasına katkıda bulunan, aroma vericiler dışındaki
Aromalandırma
Distile alkollü içkilerin üretilmesinde, 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Aroma Vericiler ve Aroma Verme Özelliği Taşıyan Gıda Bileşenleri Yönetmeliğinde yer
Aromalı bira
Aromatize edilmiş bira ve aromatize edilmiş alkolsüz birayı,
Aromalı doğal mineralli içecek
Doğal mineralli su, aroma maddeleri ve/veya diğer bileşenler ile şeker ilave edilerek veya edilmeden tekniğine göre gazlı veya gazsız olarak üretilen içeceği,
Aromalı içecek
Su, aroma maddeleri ve/veya diğer bileşenler ile şeker ilave edilerek veya edilmeden tekniğine göre gazlı veya gazsız olarak üretilen veya aromalı şurubun sulandırılması ile hazırlanan içeceği,
Aromalı içecek tozu
Aroma maddeleri ve/veya diğer bileşenler ile şeker ilave edilerek veya edilmeden tekniğine göre üretilen ve aromalı içecek hazırlanmasında kullanılan toz ürünü,