Kozmetik
Ürün Bileşimlerinin Kontrolü İçin Gerekli Analiz Yöntemleri Hakkında
Tebliğ (Tebliğ No:İEG-2005/5)
Tebliğ No
:
İEG-2005/5
R. Gazete Tarihi
:
01/07/2005
R. Gazete Sayısı
:
25862
KOZMETİK ÜRÜN
BİLEŞİMLERİNİN KONTROLÜ İÇİN GEREKLİ ANALİZ YÖNTEMLERİ HAKKINDA TEBLİĞ
TEBLİĞ NO:İEG-2005/5
Amaç
Madde 1- Bu
Tebliğin amacı, gümüş nitrat tanı ve tayini, kepek önleyici şampuanlarda
selenyum disülfit tanı ve tayini, tuz veya lak formundaki pigmentlerdeki
çözülebilir baryum ve çözülebilir stronsiyum tayini, benzil alkol tanı ve
tayini, zirkonyum tanısı ve aeresol olmayan antiperspirantlarda zirkonyum,
alüminyum ve klor tayini, hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin
ve klokhekzidin tanı ve tayini konularındaki analiz yöntemleri ile ilgili
usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Tebliğ, aşağıdaki analiz metodlarının
uygulamalarını kapsar:
a) Gümüş nitrat tanı ve tayini EK’teki Yöntem I’e
göre yapılır.
b) Kepek önleyici şampuanlarda selenyum disülfit tanı
ve tayini EK’teki Yöntem II’ye göre yapılır.
c) Tuz veya lak formundaki pigmentlerdeki çözülebilir
baryum ve çözülebilir stronsiyum tayini EK’teki Yöntem III’e göre yapılır.
d) Benzil alkol tanı ve tayini EK’teki Yöntem IV’e
göre yapılır.
e) Zirkonyum tanısı ve aeresol olmayan
antiperspirantlarda zirkonyum, alüminyum ve klor tayini EK’teki Yöntem V’e
göre yapılır.
f)
Hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibromopropamidin ve klokhekzidin tanı ve tayini EK’teki Yöntem VI’ya göre
yapılır.
Hukuki Dayanak
Madde 3 -
Bu Tebliğ, 23/5/2005 tarihli ve 25823 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kozmetik Yönetmeliği’nin 16 ncı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Uyumlaştırılan Avrupa Birliği Mevzuatı
Madde 4- Bu
Tebliğ, 93/73/EEC sayılı Kozmetik Ürün Bileşimlerinin Kontrolü
İçin Gerekli Analiz Yöntemleri Hakkında Beşinci Komisyon Direktifi dikkate
alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum kapsamında hazırlanmıştır. Bu
Tebliğ, laboratuarların denenmiş ve bilimsel geçerliliği olan yöntemleri
kullanmasını engellemez.
Yürürlük
Madde 5- Bu Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 6- Bu
Tebliğ hükümlerini Sağlık Bakanı yürütür.
EK
YÖNTEM I-
KOZMETİK ÜRÜNLERDE GÜMÜŞ NİTRAT TANI VE TAYİNİ
A. TANI
1. KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI
Bu yöntem,
sulu kozmetik ürünlerde gümüş nitratın gümüş olarak tanımlanmasını
belirler.
2. PRENSİP
Gümüş, klorür iyonlarının oluşturduğu karakteristik beyaz çökeltiyle
tanınır.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1. Hidroklorik asit solüsyonu, 2M
3.1.
Amonyak solüsyonu: Konsantre amonyum hidroksit solüsyon (d20
= 0.88 gr/ml) eşit miktarda su ile sulandırılır ve karıştırılır.
3.2.
Nitrik asit solüsyonu, 2M
4. EKİPMAN
3.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri
3.2.
Santrifüj
4.
İŞLEM
4.1.
Çökme tamamlanıncaya
kadar, bir santrifüj tüpündeki yaklaşık 1 gr örnek üzerine damlalar halinde
2M hidroklorik asit solüsyonu (3.1) eklenir, karıştırılır ve
santrifüjlenir.
4.2.
Üstteki likit faz atılır,
çökelti üzerine beş damla soğuk su ilave edilerek yıkanır. Yıkama suları
atılır.
4.3.
Santrifüj tüpündeki
çökelti kütlesine eşit miktarda su eklenir. Kaynayıncaya kadar ısıtılır ve
karıştırılır.
4.4.
Sıcak santrifüjlenir,
üstteki likit faz atılır.
4.5.
Çökeltiye birkaç damla amonyak
solüsyonu (3.2) eklenir, karıştırılır ve santrifüjlenir.
4.6.
Cam bir plakanın üzerine
çökeltinin üzerindeki likit fazdan bir damla damlatılır, üzerine 2M nitrit
asit solüsyonundan (3.3) birkaç damla damlatılır.
4.7.
Beyaz bir çökelti gümüşün
varlığını gösterir.
B. TAYİN
1. KAPSAM VE
UYGULAMA ALANI
Bu yöntem, kirpikleri ve kaşları boyamak amacıyla kullanılan kozmetik
ürünlerindeki gümüş nitratın gümüş olarak belirlenmesi için uygundur.
2. PRENSİP
Üründeki
gümüş, atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Tüm
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Nitrik asit solüsyonu,
0.02M
3.2.
Gümüş standart
solüsyonları
3.2.1.
Gümüş standart stok
solüsyonu, 1000 µg/ml’lik 0.5 M nitrit asit içindeki solüsyonu
3.2.2.
Gümüş standart
solüsyonu, 100 µg/ml: 10 mlgümüş
standart stok solüsyonu (3.2.1) 100 ml.lik ölçülü balona pipetlenir. 0.02 M nitrik asit solüsyonu (3.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu standart solüsyon taze
hazırlanmalı ve koyu renkli cam şişelerde saklanmalıdır.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri
4.2.
Gümüş oyuk katod lambası
ile donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örneğin hazırlanışı
Yaklaşık
0.1 gr (m.gram) homojen hale getirilmiş ürün tam tartılır. Bir litrelik
ölçülü balona aktarılır. 0.02M nitrikasit solüsyonuyla (3.1) hacme
tamamlanır ve karıştırılır.
Yakıt durumu :
Zayıf, maksimum absorbans için alev başlığı
yüksekliği
ve yakıt koşullarının optimize
edilmesi
gereklidir.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
100 ml.lik hacimli bir
seri ölçülü balona sırayla 1, 2, 3, 4 ve 5 ml gümüş standart solüsyonu
(3.2.2) aktarılır. Her bir ölçülü balon hacme 0.02 M nitrik asit solüsyonuyla (3.1) tamamlanır ve karıştırılır. Bu solüsyonlar sırasıyla
mililitrede 1, 2, 3, 4 ve 5 µg gümüş içermektedir.
5.3.2.
0.02 M Nitrik asit solüsyonunun (3.1) absorbansı ölçülür
ve elde edilen değer kalibrasyon eğrisi için sıfır gümüş konsantrasyonu
değeri olarak kullanılır. Her bir gümüş kalibrasyon standardının (5.3.1)
absorbansı ölçülür. Absorbans değerlerinin gümüş konsantrasyonuna karşı
kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
Örnek
solüsyonunun (5.1) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden, örnek
solüsyonu için elde edilmiş absorbans değerine karşılık gelen gümüş
konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Aşağıdaki
formül kullanılarak gümüş nitrat miktarı yüzde kütle olarak (% m/m)
hesaplanır.
%
(m/m) Gümüş nitrat = 1.5748 x c
10 x m
Burada:
m
= Analiz için alınan örneğin gram olarak kütlesi (5.1); ve
c
= Örnek solüsyondaki, mililitre başına mikrogram olarak, kalibrasyon
eğrisinden elde edilen gümüş konsantrasyonu
7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725)
%
4’lük (m/m) gümüş nitrat içeriği için aynı örnek üzerinde paralel olarak
yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.005 (m/m)’i geçmemelidir.
YÖNTEM II- KEPEK
ÖNLEYİCİ ŞAMPUANLARDA SELENYUM DİSÜLFÜR TANI VE TAYİNİ
A. TANIM
1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem, kepek önleyici şampuanlarda selenyum disülfürün selenyum olarak
belirlenmesini tanımlar.
2. PRENSİP
Selenyum,
üre ve potasyum iyodür ile reaksiyonu sonucu karakteristik sarı, turuncu
arası rengiyle tanımlanır.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Konsantre
nitrikasit = (d20= 1.42 gr/ml)
3.2.
Üre
3.3.
Potasyum
iyodür solüsyonu, % 10 (m/v): 10 gr potasyum iyodür 100 ml su içerisinde.
5.1.
Bir
dijestiyon tüpündeki (4.2) yaklaşık 1 gr şampuana 2.5 ml konsantre nitrik
asit (3.1) eklenir ve ısıtılmış blok dijestörde (4.3) 30 dakika 150oC’de
dijestiyona tabi tutulur.
5.2.
Daha
sonra örnek 25 ml’ye su ile seyreltilir. Bir filtre kağıdı veya 0.45 µm
membran filtreden (4.4) süzülür.
5.3.
2.5
ml.lik süzüntüye 5 ml su 2.5 gr üre (3.2) eklenir ve kaynatılır. Soğutulur
ve 1 ml potasyum iyodür solüsyonu (3.3) eklenir.
5.4.
Bekletildiğinde
hızla koyulaşan sarı ile turuncu arası bir renk selenyum varlığını
gösterir.
B. TAYİN
1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem, % 4.5’luk (m/m) selenyum disülfür içeren kepek önleyici
şampuanlarda selenyum disülfürün selenyum olarak tayini için uygundur.
2. PRENSİP
Örnek
nitrik asit ile dijestiyona tabi tutulur ve dijestiyon sonucu maddedeki
selenyum, atomik absorbsiyon spektrofotometresi ile tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Bütün çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Konsantre nitrik asit (d20=
1.42 gr/ml)
3.2.
Nitrik asit solüsyonu,
% 5 (v/v): 50 ml konsantre nitrik
asid (3.1) sürekli karıştırılarak, bir beherdeki 500 ml suya eklenir. Bu
çözelti bir litre hacmindeki ölçülü balona aktarılır ve hacme kadar su ile
tamamlanır.
3.3.
Standart selenyum stok
solüsyonu: 0.5M nitrik asit
solüsyonu içinde 1000 µg/ml (“SpectrosoL” yada eşdeğeri)
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal laboratuvar
düzenekleri
4.2.
Dijestiyon tüpü, 100 ml
kapasiteli
4.3.
Isıtılmış-blok dijestör
4.4.
Filtre kağıdı (whatman no
42 yada eşdeğeri) veya 0.45 µm membran filtre
4.5.
Selenyum oyuk katod
lambası ile donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örneğin hazırlanışı
5.1.1.
Yaklaşık 0.2 gr (m gram)
homojen bir şampuan örneği tam tartılarak bir dijestiyon tüpüne (4.2)
konulur.
5.1.2.
5 ml konsantre nitrik asit
(3.1) eklenir ve ısıtılmış blok dijestörde (4.3) 150oC’de bir
saat boyunca dijestiyona tabi tutulur.
5.1.3.
Solüsyon soğumaya
bırakılır, 100 ml hacme su ile tamamlanır. Bir filtre kağıdı yada 0.45 µm
membran filtre ile (4.4) süzülür ve filtre edilmiş solüsyon tayin için
saklanır.
5.2.
Atomik absorbsiyon
spektrofotometresi için şartlar:
Alev :
Hava-asetilen
Dalga boyu :
196.0 nm
Arka plan düzeltmesi : Var
Yakıt durumu : Zayıf;
maksimum absorbans için alev başlığı
yüksekliği
ve yakıt koşullarının optimize
edilmesi
gereklidir.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
100 ml.lik bir seri ölçülü
balona standart selenyum stok solüsyonundan (3.3) sırasıyla 1, 2, 3, 4 ve 5
ml pipetlenir. % 5 (v/v) nitrik asit solüsyonuyla (3.2) her bir ölçülü
balon hacme tamamlanır, karıştırılır. Bu solüsyonlar sırasıyla mililitrede
10, 20, 30, 40 ve 50 µg selenyum içermektedirler.
5.3.2.
Bir % 5’lik (v/v) nitrik
asit solüsyonunun (3.2) absorbansı ölçülür ve elde edilen değer kalibrasyon
eğrisi için sıfır selenyum konsantrasyonu olarak kullanılır. Her bir
selenyum kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür. Absorbans
değerlerinin selunyum konsantrasyonuyla ilişkin kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
Örnek
solüsyonunun (5.1.3) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden örnek
solüsyonu için elde edilen absorbans değerine karşılık gelen selenyum
konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Aşağıdaki
formül kullanılarak selenyum disülfür miktarı % (m/m) kütle olarak
hesaplanır.
% (m/m) Selenyum disülfür = 1.812
x c
3
x m
Burada:
m
= Analiz için alınan örneğin gram olarak kütlesi (5.1.1)
c
= Mililitre başına mikrogram olarak, kalibrasyon eğrisinden elde
edilen
örnek solüsyonundaki (5.1.3) selenyum konsantrasyonu
7.
TEKRARLANABİLİRLİK (ISO NORM 5725)
%
1’lik (m/m) selenyum disülfür miktarı için aynı örnek üzerinde paralel
olarak yapılan iki deney sonucu arasındaki fark % 0.05 (m/m)’i
geçmemelidir.
YÖNTEM
III- TUZ VEYA LAK FORMUNDAKİ PİGMENTLERDEKİ ÇÖZÜLEBİLİR BARYUM VE
STRONSİYUM TAYİNİ
A. ÇÖZÜLEBİLİR BARYUM TAYİNİ
1. KAPSAM
VE UYGULAMA ALANI
Bu yöntem, tuz
veya lak formundaki pigmentlerden çözülebilir baryumun ayrıştırılma ve
tayini prosedürünü tanımlamaktadır.
2. PRENSİP
Pigment
tanımlanmış koşullar altında 0.07M hidroklorik asit solüsyonuyla ekstre
edilir. Ayrılmış maddedeki baryum miktarı atomik absorbsiyon
spektrofotometresi ile tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Kullanılan tüm çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Absolu
etanol
3.2.
Hidroklorik
asit solüsyonu, 0.07M
3.3.
Hidroklorik
asit solüsyonu, 0.5M
3.4.
Potasyum
klorür solüsyonu, % 8 (m/v): 16 gr potasyum klorür 200 ml 0.07 M hidroklorik asit solüsyonu (3.2) içinde çözülür.
3.5.
Standart
baryum solüsyonları
3.5.1.
Standart
baryum stok solüsyonu, 0.5M nitrik asit içinde, 1000 µg/ml (“SpectrosoL”
veya eşdeğeri)
3.5.2.
Standart
baryum solüsyonu, 200 µg/ml: 20 ml baryum standart stok solüsyonu
(3.5.1) 100 ml.lik ölçülü balona pipetlenir. 0.07M hidroklorik asit ile
(3.2) hacme tamamlanır ve karıştırılır.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar düzenekleri
4.2.
±
0.02 hassasiyette pH metre
4.3.
Erlen
çalkalayıcı
4.4.
0.45
µm membran filtre
4.5.
Baryum
oyuk katod lambası ile donatılmış atomik absorpsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örneğin
hazırlanışı
5.1.1.
Yaklaşık
0.5 gr (m gram) pigment tam tartılıp, bir erlen içine alınır, etkin bir
çalkalama için yeterli hacmi sağlamak üzere 150 ml’den daha küçük
kapasiteli bir erlen kullanılmamalıdır.
5.1.2.
Pipetle
1 ml etanol (3.1) eklenir ve pigmentin tamamen ıslanmasını sağlamak üzere
erlen çevrilir. Asit hacminin pigment kütlesine oranı tam olarak gram
başına 50 ml olacak şekilde, bir büretle 0.07M hidroklorik asit solüsyonu
(3.2) tam olarak eklenir. Etanol dahil toplam ekstrenin hacmi V ml olarak
alınır. İçindeki maddenin iyice karışmasını sağlamak için erlen içindekiler
beş saniye çevirerek çalkalanır.
5.1.3.
Bir
pH metre (4.2) kullanılarak ortaya çıkan süspansiyonun pH’ı ölçülür ve eğer
1.5’in üzerindeyse, 1,4 ile 1,5 aralığına gelinceye kadar damlalar halinde
0.5M hidroklorik asit solüsyonu (3.3) eklenir.
5.1.4.
Erlenin
kapağı kapatılır ve vakit geçirmeden çalkalayıcı (4.3) kullanarak erlen 60
dakika çalkalanır. Çalkalayıcının köpük üretecek kadar yüksek bir hızda
çalıştırılması gerekir. 0.45 µm membran filtreden (4.4) geçirilir ve
süzülen madde toplanır. Ekstrakt filtre edilmeden santrifüjlenmez. Pipetle
süzülen maddenin 5 ml’si 50 ml hacimdeki ölçülü balona aktarılır. 0.07M
hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve karıştırılır.
Bu solüsyon aynı zamanda stronsiyum tayininde de kullanılır (Bölüm B).
5.1.5.
Mililitre
başına 3-10 µg arasında baryum konsantrasyonu verecek şekilde, 100 ml
hacimdeki ölçülü balona pipetle 5 ml potasyum klorür solüsyonu (3.4) ve
seyreltilmiş ekstraktan (5.1.4) bir kısım (WBa ml) ilave edilir.
(Başlangıçta 10 ml’lik bir kısım yeterlidir). 0.07M hidroklorik asit (3.2)
ile hacme tamamlanıp karıştırılır.
5.1.6.
Aynı
gün atomik absorbsiyon spektrofotometresiyle solüsyonun (5.1.5) baryum
konsantrasyonu tayin edilir.
Yakıt
durumu : Zayıf; maksimum absorbans için alev
başlığı
yüksekliğinin ve yakıt koşullarının optimize
edilmesi gerekli olacaktır.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
Bir
seri 100 ml.lik ölçülü balona pipetle 1, 2, 3, 4, 5 ml baryum standart
solüsyonu (3.5.2) konulur. Her bir balona 5 ml potasyum klorür solüsyonu
(3.4) pipetlenir. 0.07M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.4) hacme
tamamlanır ve karıştırılır. Bu solüsyonlar mililitrede sırasıyla 2, 4, 6, 8
ve 10 µg baryum içerir.
Benzer şekilde, baryum standart solüsyonu kullanılmadan bir de kör solüsyon
hazırlanır.
5.3.2.
Kör
solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve elde edilen değer kalibrasyon
eğrisi için sıfır baryum konsantrasyonu olarak kullanılır. Her bir baryum
kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür, absorbans değerlerini
baryum konsantrasyonuyla ilişkilendiren bir kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
Örnek
solüsyonun (5.1.5) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden örnek
solüsyonu için elde edilen absorbans değerlerine karşı gelen baryum
konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Pigmentlerin
çözülebilir baryum içeriği (% m/m) aşağıdaki formülle hesaplanır.
%
(m/m) çözülebilir baryum = __c x V__
10 WBa x m
Burada:
m
= Analiz için alınan örneğin (5.1.1) gram cinsinden kütlesi
c
= Kalibrasyon eğrisinden elde edilen örnek solüsyondaki (5.1.5)
Baryum
konsantrasyonu, mililitrede mikrogram olarak
V
= Mililitre olarak ekstraktant toplam hacmi (5.12)
WBa
= 5.1.5’den alınan, mililitre olarak ekstrakt hacmi
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
Bu
yöntem için mevcut olan en iyi tekrarlanabilirlik tahmini (ISO 5725) % 2
(m/m)’lik çözünebilir bir baryum miktarı için % 0.3’tür.
8.
UYARILAR
8.1.
Bazı
koşullar altında, baryum absorbansı kalsiyum varlığıyla artabilir. Bu durum
litrede 5 gr.lık bir konsantrasyonda magnezyum iyonunun eklenmesiyle
giderilir.
8.2.
Atomik
absorbsiyon spektrofotometresi alternatifi olarak ICP spektrofotometresi
kullanılmasına izin verilir.
B. ÇÖZÜNEBİLİR STRONSİYUM TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu yöntem, tuz veya lak formundaki
pigmentlerden çözülebilir stronsiyumun ayrıştırılma ve tayin prosedürünü
tanımlamaktadır.
2. PRENSİP
Pigment
tanımlanmış koşullar altında 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla ekstre
edilir ve ekstraktant (ayrılmış) maddedeki stronsiyum miktarı atomik
absorbsiyon spektrofotometresi ile tespit edilir.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Absolü
etanol
3.2.
0.07M
hidroklorik asit solüsyonu
3.3.
%
8 (m/v) potasyum klorür solüsyonu: 16 g potasyum klorür 200 ml, 0.07M hidroklorik asit solüsyonu içinde (3.2) çözülür.
3.4.
Stronsiyum
standart solüsyonları
3.4.1.
Stronsiyum
standart stok solüsyonu, 0.5 M nitrik asit solüsyonu içinde 1000 µg/ml
(“SpektrosoL” veya eşdeğeri)
3.4.2.
Stronsiyum
standart solüsyonu, 100 µg/ml: Pipetle 10 ml stok stronsiyum standart
solüsyonu (3.4.1) 100 ml.lik bir ölçülü balona aktarılır. 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve karıştırılır.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar ekipmanları
4.2.
0.45
µm membran filtre
4.3.
Stronsiyum
oyuk katod lambasıyla donatılmış bir atomik absorbsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örneğin
hazırlanışı
Çözülebilir
stronsiyum içeriğini tespit etmekte, A.5.1.4’de hazırlanan solüsyon
kullanılır.
5.1.1.
Filtreden
süzülmüş seyreltilmiş maddenin bir kısmı (WSr ml) (A.5.1.4) ve
0.5 ml potasyum klorür solüsyonu (3.3) mililitre başına 2-5 µg arasında bir
stronsiyum konsantrasyonu verecek şekilde pipetle 100 ml hacminde ölçülü
balona aktarılır (25 ml.lik bir kısım tatminkar bir başlangıç noktası
olmalıdır). Hacme 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) tamamlanır ve
karıştırılır.
5.1.2.
Aynı
gün atomik absorbsiyon spektrometresiyle solüsyonun (5.1.1) stronsiyum
konsantrasyonu tayin edilir.
5.2.
Atomik
absorbsiyon spektrometresi şartları
Alev :
Diazot monoksit / asetilen
Dalga boyu :
460.7 nm
Arka plan düzeltmesi :
Yok
Yakıt durumu :
Zayıf; maksimum absorbans için alev başlığı
yüksekliğinin ve yakıt koşullarının optimize
edilmesi gerekli olacaktır.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
Bir
seri 100 ml hacmindeki ölçülü balonlara 1, 2, 3, 4 ve 5 ml stronsiyum
standart solüsyonu pipetlenir (3.4.2). Her bir balona pipetle 5 ml potasyum
klorür solüsyonu (3.3) ilave edilir. 0.07 M hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve karıştırlır. Bu solüsyonlar sırasıyla mililitrede 1, 2, 4
ve 5 µg stronsiyum içerir.
Benzer şekilde,
stronsiyum standart solüsyonu kullanılmadan, kör bir solüsyon hazırlanır.
5.3.2.
Kör
solüsyonunun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve elde edilen değer kalibrasyon
eğrisi için sıfır stronsiyum konsantrasyonu olarak kullanılır. Her bir
stronsiyum kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansı ölçülür. Absorbans
değerlerini stronsiyum konsantrasyonuyla ilişkilendiren bir kalibrasyon
eğrisi çizilir.
5.4.
TAYİN
Örnek solüsyonun
(5.1.1) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden örnek solüsyonu için
elde edilen absorbans değerlerine karşı gelen stronsiyum konsantrasyonu
okunur.
6.
HESAPLAMA
Pigmentin
çözülebilir stronsiyum içeriği (% m/m) aşağıdaki formülde verilmiştir.
% (m/m) çözülebilir
stronsiyum = _c x V___
100WSr x m
Burada:
m = Analiz
için alınan örneğin gram olarak kütlesi (A.5.1.1)
c = Örnek
solüsyonundaki mililitrede mikrogram olarak,
Kalibrasyon
eğrisinden elde edilen stronsiyum konsantrasyonu
V =
Mililitre olarak ekstraktantın toplam hacmi (A.5.1.2)
WSr =
5.1.1’den alınan mililitre olarak ekstrakt hacmi
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
Bu yöntem için
mevcut olan en iyi tekrarlanabilirlik tahmini (ISO 5725) % 0.6’lık (m/m)
çözülebilir stronsiyum miktarı için % 0.09’dur.
8.
UYARI
Atomik absorbsiyon
spektrofotometresi alternatifi olarak ICP spektrometresi kullanımına izin
verilir.
YÖNTEM IV- KOZMETİK ÜRÜNLERDE BENZİL ALKOL TANI VE
TAYİNİ
A. TANIM
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem, kozmetik ürünlerde benzil alkol tanımlanmasını tarif eder.
2. PRENSİP
Benzil
alkol silika jel plakları üzerinde ince tabaka kromatografisi ile
tanımlanır.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Benzil
alkol
3.2.
Kloroform
3.3.
Absolu
etanol
3.4.
n-pentan
3.5.
Yürütme
solvanı:
Dietileter
3.6.
Benzil
alkol standart solüsyonu: 100 ml.lik ölçülü balona 0.1 gr benzil
alkol (3.1.) tartılır, etanol (3.3) ile hacme tamamlanır, karıştırılır.
3.7.
İnce
tabaka kromatografi plakları 0.25 mm kalınlığında bir silika jel 60 F254 tabakasıyla kaplanmış cam, 100 x 200 mm veya 200 x 200 mm boyutlarında
4.2.
Kromatografi
tankı, çift odalı, yaklaşık boyutları 80 mm x 230 mm x 240 mm
4.3.
Kromatografi
kağıdı: Whatman veya eşdeğeri
4.4.
UV
lambası, dalga boyu 254 nm
5.
İŞLEM
5.1.
Örneğin
hazırlanışı
Analiz
edilecek 1 g ürün 10 ml.lik ölçülü balona tartılır. 3 ml kloroform (3.2)
eklenir ve şiddetle çalkalanır. Hacme etanol (3.3) ile tamamlanır. Berrak
ya da neredeyse berrak bir solüsyon elde edilinceye kadar şiddetle
çalkalanır.
5.2.
İnce
tabaka kromatografisi
5.2.1.
Kromatografi
tankı (4.2) aşağıdaki şekilde n-pentane (3.4) ile doyurulur. Kağıdın alt
köşesinin tamamen kaplanmasını temin edecek şekilde, tankın arka tarafına
komşu odanın duvarı kromatografi kağıdıyla (4.3) kaplanır. 25 ml n-pentane
(3.4) solventi kromatografi kağıdı kaplamasının önyüzüne akıtılarak tankın
arka kısmına aktarılır. Kapak hemen kapatılır ve 15 dakika beklenir.
5.2.2.
İnce
tabaka kromatografi plağının (3.7) uygun başlangıç çizgisine 10 µl örnek
solüsyonu (5.1) ve 10 µl benzil alkol standart solüsyonu (3.6) damlatılır,
kuruması beklenir.
5.2.3.
Tankın
ön tarafına pipetle 10 ml dietil eter (3.5) aktarılır ve hemen ardından
plak (5.2.2) aynı yere yerleştirilir. Tankın kapağı hemen kapatılır ve
solvan 150 mm yürütülür. Plak tanktan çıkarılır ve oda sıcaklığında
kurumaya bırakılır.
5.2.4.
UV
lamba altında gözlenir ve mor lekelerin konumu işaretlenir. Plakaya
püskürtme ajanı (3.8) püskürtülür ve daha sonra yaklaşık 15 dakika plak 120oC’ta
ısıtılır. Benzil alkol koyu mavi bir leke olarak görünecektir.
5.2.5.
Benzil
alkol standart solüsyonundan elde edilen Rf değeri hesaplanır. Numune
solüsyonundan elde edilen Rf değeriyle aynı değerde bir koyu mavi leke
benzil alkolün varlığını gösterir.
Tespit sınırı: 0.1
µg benzil alkol.
B. TAYİN
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem kozmetik ürünlerde benzil alkolün tayinini tanımlar.
2. TANIM
Bu
yöntemle belirlenen benzil alkol miktarı yüzde kütle olarak (% m/m) ifade
edilir.
3. PRENSİP
Örnek
metanol ile ekstre edilir ve benzil alkol miktarı yüksek performanslı sıvı
kromatografi ile (HPLC) tayin edilir.
4. REAKTİFLER
Bütün
çözeltilerin analitik saflıkta olması ve gerektiğinde HPLC için uygun
olması gerekir.
3.1.
Metanol
3.2.
4-Etoksifenol
3.3.
Benzil
alkol
3.4.
Mobil
faz:
metanol (4.1) / su (45 : 55, v/v)
3.5.
Benzil
alkol stok solüsyonu: 100 ml hacminde ölçülü balona yaklaşık 0.1 g benzil alkol (4.3) tam olarak tartılır. Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır.
3.6.
İnternal
standart stok solüsyonu: 100 ml hacminde ölçülü balona yaklaşık 0.1 g 4-etoksifenol tam olarak tartılır (4.2). Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır.
3.7.
Standart
solüsyonlar:
25 ml hacminde bir seri ölçülü balona aşağıdaki tabloya uygun olarak
pipetle benzil alkol stok solüsyonu (4.5) ve internal standart stok
solüsyonu (4.6) aktarılır. Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve
karıştırılır.
Standart
Solüsyon
I
Benzilalkol
Konsantrasyonu
4-etoksifenol
Konsantrasyonu
Eklenen (4.5)
ml
µg/ml (*)
Eklenen (4.6)
ml
µg/ml (*)
I
0.5
20
2.0
80
II
1.0
40
2.0
80
III
2.0
80
2.0
80
IV
3.0
120
2.0
80
V
5.0
200
2.0
80
(*) Bu değerler
gösterge olarak verilmiştir ve benzil alkol (4.5) ve 4-etoksifenol (4.6)
solüsyonları kullanılarak hazırlanan, sırasıyla tam % 0.1 (m/v) benzil
alkol ve tam % 0.1 (m/v) 4-etoksifenol içeren standart solüsyon
konsantrasyonlarına karşılık gelmektedir.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar ekipmanları
4.2.
Değişken
dalga boylu UV dedektörlü ve 10 µl enjeksiyon luplu yüksek performanslı
kromatografi cihazı
4.3.
Kolon: 250 mm x 4.6 mm boyutlarında 5 µm Spherisorb ODS veya eşdeğeri
4.4.
Su
banyosu
4.5.
Ultrasonik
banyo
4.6.
Santrifüj
4.7.
Santrifüj
tüpleri, 15 ml kapasiteli
5.
İŞLEM
5.1.
Örnek
hazırlanması
5.1.1.
Bir
santrifüj tüpüne (5.7) yaklaşık 0.1 g (m gram) örnek tam tartılır ve 5 ml metanol (4.1) eklenir.
5.1.2.
50oC’de
tutulan bir su banyosu (5.4) ile 10 dakika boyunca ısıtılır. Daha sonra
örnek tamamen dağılıncaya kadar ultrasonik bir banyoya (5.5) yerleştirilir.
5.1.3.
Soğutulur,
daha sonra beş dakika boyunca 3.500 devir/dakikada santrifüjlenir.
5.1.4.
Üstteki
likit faz 25 ml hacminde bir ölçülü balona aktarılır.
5.1.5.
Örnek
tekrar 5 ml metanol (4.1) ile ekstre edilir. Ekstreler 25 ml hacimli ölçülü
balonda birleştirilir
5.1.6.
2
ml internal standart stok solüsyonu (4.6) 25 ml hacminde ölçülü balona
pipetlenir. Metanol (4.1) ile hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu solüsyon
6.4’de tanımlanan analizin tayin aşamasında kullanılır.
5.2.
Kromatografi
5.2.1.
Yüksek
performanslı sıvı kromatografi cihazı (5.2) normal şekilde kurulur. Mobil
faz (4.4) akış hızı dakikada 2 ml’ye ayarlanır.
5.2.2.
UV
dedektörünün (5.2) dalga boyu 210 nm’ye getirilir.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
Her
bir benzil alkol standart solüsyonundan (4.7) 10 µl enjekte edilir. Benzil
alkol ve 4-etoksifenol piklerinin alanları ölçülür.
5.3.2.
Her
bir benzil alkol standart solüsyonu için (4.7) benzil alkolün
4-etoksifenole olan pik alan oranı hesaplanır. Bu oranlara düşey eksen ve
milimetrede µg olarak, karşılık gelen benzil alkol konsantrasyonlarını
yatay eksen olarak kullanarak bir kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
5.4.1.
10
µl örnek solüsyonu (6.1.6) enjekte edilir, benzil alkol ve 4-etoksifenol
pik alanları ölçülür. Benzil alkolün 4-etoksifenole pik alan oran
hesaplanır. Tutarlı sonuçlar elde edinceye kadar örnek solüsyonundan 10’ar
µl.lik kısımlar enjekte edilir.
5.4.2.
Kalibrasyon
eğrisinden (6.3.2), benzil alkolün 4-etoksifenol pik alan oranına karşılık
gelen benzil alkol konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Aşağıdaki
formül kullanılarak yüzde kütle olarak, örneğin benzil alkol miktarı
hesaplanır.
m
= Analiz için alınan örneğin gram olarak kütlesi (6.1.1)
c
= Kalibrasyon eğrisinde elde edilen, mililitrede
mikrogram olarak
örnek
(6.1.6) solüsyonundaki benzil alkol konsantrasyonu
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO
NORM 5725)
%
1 (m/m) bir benzil alkol içeriği için, aynı örnek üzerinde paralel olarak
gerçekleştirilen iki deney sonucu arasındaki farkın % 0.10’u geçmemesi
gerekir.
YÖNTEM V- ZİRKONYUM
TANISI VE AEROSOL OLMAYAN
ANTİPERSPİRANTLARDA
ZİRKONYUM, ALUMİNYUM VE KLOR TAYİNİ
Yöntem beş aşama
içermektedir:
A. Zirkonyum tanısı
B. Zirkonyum tayini
C. Alüminyum tayini
D. Klor tayini
E. Alüminyum
atomlarının zirkonyum atomlarına oranlarının ve alüminyum
artı zirkonyum atomları toplamının klor atomlarına oranlarının
hesaplanması.
A. ZİRKONYUM TANIMLANMASI
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Yöntem
aerosol olmayan anti-perspirant kozmetik ürünlerde zirkonyumun tanımlanmasını
açıklar. Alüminyum zirkonyum klorür hidroksit kompleksini [AlXZr(OH)YCl2nH2O] tanımlamak için uygun yöntemler
belirlemek doğrultusunda çaba gösterilmemiştir.
2. PRENSİP
Zirkonyum,
güçlü asidik koşullar altında alizarin kırmızısı S ile oluşturulan
karakteristik kırmızı-mor çökeltiyle tanımlanır.
3.2.
Alizarin
kırmızı S (CI 58005) solüsyonu: % 2 (m/v) sulu sodyum alizarin sülfonat
4.
DÜZENEK
4.1.
Normal
laboratuvar düzenekleri
5.
İŞLEM
5.1.
Bir
test tüpündeki yaklaşık 1 g örneğe 2 ml su eklenir. Tüpün ağzı kapatılır ve
çalkalanır.
5.2.
Üç
damla alizarin kırmızı S solüsyonu (3.2) eklenir. Daha sonra 2 ml konsantre
hidroklorik asit (3.1) eklenir, kapatılır ve çalkalanır.
5.3.
Yaklaşık
iki dakika bekletilir.
5.4.
Üstteki
kırmızı-mor renkli likit faz ve çökelti zirkonyumun varlığını gösterir.
B. ZİRKONYUM TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu yöntem aeresol olmayan
anti-perspirantlarda maksimum % 7.5 (m/m) konsantrasyona kadar, alüminyum
zirkonyum klorür, hidroksit komplekslerde zirkonyum tayini için uygundur.
2. PRENSİP
Zirkonyum
örnekten asidik koşullar altında ayrılır ve alevli atomik absorbsiyon
spektrofotometresiyle tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Konsantre
hidroklorik asit (d20 = 1.18 g/ml)
3.2.
Hidroklorik
asit solüsyonu, % 10 (v/v): Sürekli karıştırılarak, bir beherdeki 500
ml suya 100 ml konsantre hidroklorik asit (3.1) eklenir. Bu solüsyon 1
litrelik ölçülü balona aktarılır, hacme su ile tamamlanır ve karıştırılır.
3.3.
Zirkonyum
standart stok çözeltisi: 0.5 M hidroklorik asit solüsyonunda 1000 µg/ml (“SpectrosoL” veya eşdeğeri)
3.4.
Alüminyum
klorür (hidrate) [AlCl3
– 6H2O]
reaktifi:
22.6 gr alüminyum klorür hekzahidrat 250 ml % 10 (v/v) hidroklorik asit
içinde çözülür.
3.5.
Amonyum
klorür reaktifi:
250 ml % 10 (v/v) hidroklorik asit solüsyonunda (3.2) 5 gr amonyum klorür
çözülür.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar düzenekleri
4.2.
Isıtıcılı
manyetik karıştırıcı
4.3.
Filtre
kağıdı (whatman no 41 veya eşdeğeri)
4.4.
Zirkonyum
oyuk katod lambası ile donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örnek
hazırlanması
5.1.1.
150
ml.lik beher içerisine yaklaşık 1 gr (m gram) homojen hale getirilmiş örnek
tam tartılır. Üzerine 40 ml su ve 10 ml konsantre hidroklorik asit (3.1)
eklenir.
5.1.2.
Beher
manyetik karıştırıcılı (4.2) bir ısıtıcıya yerleştirilir. Kaynayıncaya
kadar karıştırılır. Hızlı buharlaşmayı önlemek için beherin üzerine bir
saat camı kapatılır. Beş dakika kaynatılır, beher ısıtıcı üzerinden alınır
ve oda sıcaklığına kadar soğutulur.
5.1.3.
Beher
içeriği 100 ml.lik ölçülü balona süzülür. 2 kere 10’ar ml.lik su ile
çalkalanır. Filtratlar su ile hacme tamamlanıp, çalkalanır. Bu solüsyon
aynı zamanda alüminyum tayininde de kullanılır. (Bölüm C)
5.1.4.
50
ml.lik ölçülü balon içine, 20 ml örnek solüsyon (5.1.3), 5 ml alüminyum
klorür reaktifi (3.4) ve 5 ml amonyum klorür reaktifi (3.5) pipetlenir. %
10 (v/v) hidroklorik asit solüsyonuyla (3.2) hacme tamamlanır ve
karıştırılır.
Yakıt
durumu : Zengin, maksimum absorbans için alev
başlığı
yüksekliği ve yakıt durumunun optimize edilmesi
gereklidir.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
50
ml.lik bir seri ölçülü balon içerisine 5, 10, 15, 20 ve 25 ml zirkonyum
standart stok solüsyon (3.3) pipetlenir. Her bir ölçülü balon içerisine 5
ml alüminyum klorür reaktifi (3.4) ve 5 ml’de amonyum klorür reaktifi (3.5)
konulur. % 10 (v/v) hidroklorik asit solüsyonu (3.2) ile hacme tamamlanır
ve karıştırılır. Bu solüsyonlar mililitrede sırasıyla 100, 200, 300, 400 ve
500 µg zirkonyum içerirler.
Benzer
şekilde, zirkonyum standart solüsyonu kullanılmadan kör solüsyon
hazırlanır.
5.3.2.
Kör
solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve sonuç kalibrasyon eğrisinde sıfır
zirkonyum konsantrasyonu olarak gösterilir. Sonra her bir zirkonyum
kalibrasyon standardının (5.3.1) absorbansları ölçülür. Absorbans
değerlerine karşı zirkonyum konsantrasyonu kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
Örnek
solüsyonun (5.1.4) absorbansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinde, örnek
solüsyon için elde edilen absorbans değerine karşılık gelen zirkonyum
konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Örnekteki
zirkonyum miktarı % kütle cinsinden aşağıdaki formülle hesaplanır.
%
(m/m) zirkonyum = __c____
40 x m
Burada:
m
= Analiz için (5.1.1) alınan örneğin gram olarak kütlesi
c
= Kalibrasyon eğrisinden elde edilen mililitrede mikrogram olarak,
örnek solüsyondaki (5.1.4) zirkonyum konsantrasyonu
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO
NORM 5725)
%
3’lük (m/m) bir zirkonyum miktarı için, aynı örnek üzerinde
gerçekleştirilen paralel iki deney sonucu arasındaki fark % 0.10’u (m/m)
geçmemelidir.
8.
UYARI
Alev
atomik absorbsiyon spektrofotometresine alternatif olarak ICP
spektrofotometresinin kullanılmasına izin verilmiştir.
C. ALÜMİNYUM TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu yöntem, aeresol olmayan
anti-perspirantlarda maksimum % 12 (m/m) alüminyum konsantrasyonuna kadar
olan alüminyum zirkonyum klorür hidroksit komplekslerindeki alüminyum
tayini için uygundur.
2. PRENSİP
Alüminyum
örnekten asidik koşullar altında ayrılır ve alevli atomik absorbsiyon
spektrofotometresiyle tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Konsantre
hidroklorik asit (d20 = 1.18 g/ml)
3.2.
Hidroklorik
asit solüsyonu, % 1 (v/v): 10 ml konsantre hidroklorik asit (3.1)
sürekli karıştırılarak, bir beherde bulunan 500 ml suya eklenir. Bu karışım
litrelik ölçülü balona aktarılır ve hacme su ile tamamlanır.
3.3.
Alüminyum
standart stok solüsyonu, 0.5 M nitrik asit solüsyonunda 1000
µg/ml, (“SpectrosoL” veya eşdeğeri)
3.4.
Potasyum
klorür reaktifi:
10 gr potasyum klorür 250 ml % 1’lik (v/v) hidroklorik asit solüsyonunda
(3.2) çözülür.
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar ekipmanları
4.2.
Alüminyum
oyuk katot lambası ile donatılmış atomik absorbsiyon spektrofotometresi
5.
İŞLEM
5.1.
Örnek
hazırlanması
B.5.1.3’de
hazırlanan solüsyon alüminyum miktarını tayin etmek için kullanılır.
5.1.1.
100
ml.lik ölçülü balona, 5 ml örnek çözelti (B.5.1.3) ve 10 ml potasyum klorür
reaktifi (3.4) pipetlenir. % 1 (v/v) hidroklorik asit çözeltisi (3.2) ile
hacme tamamlanır ve karıştırılır.
5.2.
Atomik
absorbsiyon spektrofotometresi:
Alev :
Diazot monoksit / asetilen
Dalga
boyu : 309.3 nm
Arka
plan düzeltmesi : Yok
Yakıt
durumu : Zengin; maksimum absorbans için alev
başlığı
yüksekliği ve yakıt durumunun optimize edilmesi
gerekli olacaktır.
5.3.
Kalibrasyon
5.3.1.
100
ml.lik bir seri ölçülü balona sırasıyla 1, 2, 3, 4 ve 5 ml alüminyum
standart stok çözeltisinden (3.3) pipetlenir. Her ölçülü balona 10 ml
potasyum klorür reaktifi (3.4) ilave edilir. % 1 (v/v) hidroklorik asit
çözeltisiyle (3.2) ölçülü balonlar hacme tamamlanır ve karıştırılır. Bu
çözeltiler mililitrede 10, 20, 30, 40 ve 50 µg alüminyum içerirler.
Benzer
şekilde, alüminyum standart solüsyonu kullanmadan kör solüsyon hazırlanır.
5.3.2.
Kör
solüsyonun (5.3.1) absorbansı ölçülür ve sonuç kalibrasyon eğrisinde sıfır
alüminyum konsantrasyonu olarak gösterilir. Sonra her bir alüminyum
kalibrasyon standardının absorbansları ölçülür. Absorbans değerlerine karşı
alüminyum konsantrasyonunun kalibrasyon eğrisi çizilir.
5.4.
Tayin
Örnek
solüsyonun (5.1.1) absorbsansı ölçülür. Kalibrasyon eğrisinden, örnek
solüsyon için elde edilen absorbans değerine karşılık gelen alüminyum
konsantrasyonu okunur.
6.
HESAPLAMA
Aşağıdaki
formül kullanılarak, örnekteki alüminyum miktarı % kütle olarak hesaplanır.
%
(m/m) alüminyum = ___c__
5 x m
Burada:
m
= Analiz için alınan örneğin (B.5.1.1) gram olarak kütlesi
c
= Kalibrasyon eğrisinden elde edilen, mililitrede mikrogram olarak,
örnek
solüsyonda (B.5.1.1) alüminyum konsantrasyonu.
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO
NORM 5725)
%
3.5 (m/m) bir alüminyum miktarı için, aynı örnek üzerinde gerçekleştirilen
iki paralel deney sonucu arasındaki fark % 0.10 (m/m)’u geçmemelidir.
8.
UYARI
Atomik
absorbsiyon spektrofotometresi alternatifi olarak ICP spektrofotometresi
kullanılmasına izin verilir.
D. KLOR TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem, aeresol olmayan anti-perspirantlarda alüminyum zirkonyum klorür
hidroksit komplekslerinde klorür iyonu olarak bulunan klor tayini için
uygundur.
2. PRENSİP
Örnekteki
klorür iyonu standart gümüş nitrat solüsyonuna karşı potansiyometrik
titrasyonla tayin edilir.
3. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalıdır.
3.1.
Konsantre
nitrik asit (d20 = 1.42 g/ml)
3.2.
Nitrik
asit solüsyonu, % 5 (v/v): 25 ml konsantre nitrik asit (3.1) beher
içindeki 250 ml.lik suya sürekli karıştırılarak ilave edilir. Bu solüsyon
500 ml.lik ölçülü balona aktarılır ve hacme su ile tamamlanır.
3.3.
Aseton
3.4.
Gümüş
nitrat 0.1 M ayarlı çözelti (‘AnalaR’ veya eşdeğeri)
4.
EKİPMAN
4.1.
Normal
laboratuvar düzenekleri
4.2.
Isıtıcılı
manyetik karıştırıcı
4.3.
Gümüş
elektrodu
4.4.
Kalomel
referans elektrodu
4.5.
Potansiyometrik
titrasyon için uygun pH / milivolt metre
5.
İŞLEM
5.1.
Örnek
hazırlanması
5.1.1.
250
ml.lik beher içine yaklaşık 1 g (m gram) homojen hale getirilmiş örnek tam
tartılır. 80 ml su ve % 5 (v/v) nitrik asit solüsyonundan (3.2) 20 ml ilave
edilir.
5.1.2.
Beher
ısıtıcılı manyetik karıştırıcıya (4.2) yerleştirilir. Kaynayıncaya kadar
karıştırılır. Hızlı buharlaşmayı önlemek için, beher üzerine bir saat camı
kapatılır. 5 dakika kaynatılır. Beher ısıtıcıdan alınır ve oda sıcaklığına
kadar soğutulur.
5.1.3.
10
ml aseton (3.3) eklenir, elektrotlar (4.3 ve 4.4) çözeltiye daldırılır ve
karıştırmaya devam edilir. 0.1 M gümüş nitrat solüsyonuna (3.4) karşı
potansiyometrik titrasyon uygulanır ve dönüm noktasını (v ml) belirlemek
için diferansiyel eğri çizilir.
6.
HESAPLAMA
Örnek
içindeki klor miktarı yüzde kütle olarak aşağıdaki formül kullanılarak
hesaplanır.
%
(m/m) klor = 0.3545 x V
m
Burada:
m
= Analiz için alınan örneğin (5.1.1) gram olarak kütlesi
V
= Dönüm noktasındaki (5.1.3) mililitre olarak, 0.1 M gümüş nitrat
hacmi
7.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO
NORM 5725)
%
4 (m/m) klor miktarı için, aynı örnek üzerinde gerçekleştirilen paralel iki
deney sonucu arasındaki fark % 0.10 (m/m)’u geçmemelidir.
E. ALÜMİNYUM ATOMLARININ ZİRKONYUM ATOMLARINA
ORANININ VE ALÜMİNYUM ARTI ZİRKONYUM ATOMLARININ KLOR ATOMLARINA ORANININ
HESAPLANMASI
YÖNTEM VI-
HEKZAMİDİN, DİBROMOHEKZAMİDİN, DİBROMOPROPAMİDİN VE KLORHEKZİDİN TANI VE
TAYİNİ
1. KAPSAM VE UYGULAMA ALANI
Bu
yöntem aşağıdakilerin niteliksel ve niceliksel olarak tayinini belirtir.
-
İsethiyonat
ve 4-hidroksibenzoat dahil, hekzamidin ve tuzları
-
İsethiyonat
dahil, dibromohekzamidin ve tuzları
-
İsethiyonat
dahil, dibromopropamidin ve tuzları
-
Kozmetik
ürünlerdeki klorhekzidin diasetat, diglukonat ve dihidroklorür
2. TANIM
Bu
yöntemle belirlenen hekzamidin, dibromohekzamidin, dibro-mopropamidin ve
klorhekzidin konsantrasyonları yüzde kütle olarak (% m/m) ifade
edilir.
3. PRENSİP
Tanı
ve tayin iyon çiftli, ters fazlı yüksek basınçlı sıvı kromatografi (HPLC)
ve bunu izleyen UV spektrofotometrik dedeksiyonla gerçekleştirilir.
Hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin ve klorhekzidin kromatografik
kolondaki alıkonma süreleriyle tanımlanır.
4. REAKTİFLER
Bütün
çözeltiler analitik saflıkta olmalı ve gereken yerlerde HPLC için uygun
olmalıdır.
3.5.2.
Solvent
II:
Glasiyal asetik asitle (4.3) pH’ı 3.5’a ayarlanmış su içinde 0.005M
1-heptansülfonik asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözeltisi.
NOT: Eğer piklerin şeklini düzgünleştirmek
gerekiyorsa, mobil fazlar aşağıdaki şekilde modifiye edilip,
hazırlanabilirler.
Solvent
I: 100 ml su içinde 5.84 gr sodyum klorür (4.4) ve 1.1013 g 1-heptansülfonik asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2) çözülür. 900 ml metanol (4.1)
ilave edilir. Glasiyal asetik asit (4.3) ile pH 3.5’e ayarlanır.
Solvent
II: 1 litre su içinde 5.84 gr sodyum klorür (4.4) ve 1.1013
gr 1-heptansülfonik asit, sodyum tuzu, monohidrat (4.2)
çözülür. Glasiyal asetik asit (4.3) ile pH 3.5’e ayarlanır.
3.10.
Referans
Solüsyonlar:
Solvent I’in içine (4.5.1)
(4.6’dan, 4.9’a kadar) dört koruyucu maddenin her birinden % 0.05 (m/v)’lik
çözeltiler hazırlanır.
4.2.
Değişken
dalga boylu UV dedektörlü yüksek basınçlı sıvı kromatografisi
4.3.
Analitik
Kolon : Paslanmaz çelik
Uzunluk :
30 cm
İç
çap : 4 mm, µ Bondapak C18 10 µm veya
eşdeğeriyle
doldurulmuş
4.4.
Ultrasonik
banyo
5.
TANIM
5.1.
Örnek
hazırlanması
10
ml ölçülü balon içine yaklaşık olarak 0.5 gr örnek tartılır. Solvent I (4.5.1) ile hacme tamamlanır. Ölçülü
balon ultrasonik banyoda 10 dakika bekletilir. Solüsyon süzülür veya
santrifüjlenir. Kromatografi için süzülen yada üstteki likit fazdaki madde
toplanır.
5.2.
Kromatografi
5.2.1.
Mobil
faz gradiyenti
Zaman
(dakika)
Solvent I
(% (v/v))
(4.5.1)
Solven II
(% (v/v)
(4.5.2)
0
50
50
15
65
35
30
65
35
45
50
50
5.2.2.
Mobil
fazın (6.2.1) akış hızı 1.5 ml/dakika ve kolon sıcaklığı 35oC’ye
ayarlanır.
5.2.3.
Dedektör
dalga boyu 264 nm’ye getirilir.
5.2.4.
Referans
solüsyonlarının (4.10) her birinden 10 µl enjekte edilir ve bunların
kromatogramları kaydedilir.
5.2.5.
Örnek
solüsyonundan (6.1) 10 µl enjekte edilir ve kromatogram kaydedilir.
5.3.
6.2.5’de
kaydedilen piklerin alıkonma sürelerini 6.2.4’deki referans solüsyonundan
elde edilenlerle karıştırılarak, hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibromopropamidin veya klorhekzidinin mevcut olup olmadığı tanımlanır.
6.
TAYİN
6.1.
Miktar
Tayini
Standart
solüsyonların hazırlanması örnekte koruyucu maddelerden eksik olan (4.6’dan
4.9’a kadar) biri internal standart olarak kullanılır. Eğer bu mümkün değil
ise, triklorokarban (4.11) yada halokarban (4.12) kullanılabilir.
6.1.2.
İnternal
standart olarak seçilen koruyucu maddenin Solvent I’de (4.5.1) % 0.05 (m/v) stok
solüsyonu.
6.1.3.
Her
biri tanımlanmış koruyucu madde için aşağıdaki tabloya göre 10 ml hacimli
bir seri ölçülü balona koruyucu maddeden (7.1.1), stok solüsyondan ve
internal standart stok solüsyondan (7.1.2) uygun miktarlar aktararak dört
standart solüsyon hazırlanır. Ölçülü balonlar Solven I (4.5.1) ile hacme tamamlanır ve
karıştırılır.
Standart Solüsyon
İnternal Standart
Stok Solüsyonu
Tanımlanmış
Koruyucu
Stok Solüsyonu
Eklenen ml
(7.1.2)
Eklenen ml
(7.1.1)
µg/ml (*)
I
1.0
0.5
25
II
1.0
1.0
50
III
1.0
1.5
75
IV
1.0
2.0
100
(*) Bu değerler bir
gösterge olarak verilmiştir. Tanımlanmış koruyucu maddenin tam olarak % 0.05’ini
içeren bir stok solüsyon kullanarak hazırlanan standart solüsyonlarda
tanımlanmış koruyucu maddenin konsantrasyonuna karşılık gelmektedir.
6.2.
Örnek
hazırlanması
6.2.1.
10
ml.lik ölçülü balona 0.5 gr (P gram) tam tartılmış örnek konulur. İnternal
standarttan (7.1.2) 1 ml ve solvent I’den
(4.5.1) 6 ml eklenir ve karıştırılır.
6.2.2.
Çözelti
10 dakika boyunca ultrasonik banyoda (5.4) tutulur, soğutulur, solvent I ile hacme tamamlanır ve
karıştırılır. Santrifüjlenir veya filtre kağıdından süzülür. Duruma göre,
üstteki likit faz yada filtre edilmiş madde kromatografi için toplanır.
6.3.
Kromatografi
6.3.1.
Mobil
faz gradiyenti akış hızı, kolon sıcaklığı ve HPLC cihazı (5.2) dedektörünün
dalga boyu (6.3.1’den 6.2.3’e kadar) tanımlama aşamalarında gerekli olan
koşullara ayarlanır.
6.3.2.
10
µl örnek solüsyondan (7.2.2) enjekte edilir ve pik alanları ölçülür.
Tutarlı sonuçlar elde edinceye kadar örnek solüsyonundan 10’ar µl
enjeksiyon tekrarlanır. Analiz edilecek bileşenin verdiği pik alanının
internal standartın verdiği pik alanına oranı hesaplanır.
6.4.
Kalibrasyon
6.4.1.
Her
bir standart solüsyondan (7.1.3) 10 µl enjekte edilir ve pik alanları
ölçülür.
6.4.2.
Her
bir standart solüsyon (7.1.3) için hekzamidin, dibromohekzamidin,
dibromopropamidin veya klorhekzidin pik alanının internal standart pik alanına
oranı hesaplanır. Bu oranlar düşey eksen ve standart solüsyonda tanımlanan
koruyucu maddenin karşılık gelen konsantrasyonlarını, mililitrede mikrogram
cinsinden yatay eksen olarak kullanılan bir kalibrasyon eğrisi çizilir.
6.4.3.
Kalibrasyon
eğrisinden (7.4.2) 7.3.2’de hesaplanan pik alanı oranına karşılık gelen
tanımlanmış koruyucu madde konsantrasyonu okunur.
7.
HESAPLAMA
7.1.
Örnekteki
hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin veya klorhekzidin miktarı
% kütle olarak aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanır.
%
(m/m) = ___c___ x MW1
1000 x p MW2
Burada:
p
= Analiz (7.2.1) için alınan örneğin gram olarak kütlesi
c
= Kalibrasyon eğrisinden alınan, mililitrede mikrogram olarak,
örnek
solüsyondaki koruyucu maddenin konsantrasyonu
MW1
= Mevcut koruyucu maddenin baz formunun moleküler
ağırlığı
MW2
= Karşılık gelen tuzun moleküler ağırlığı (bkz. 10)
8.
TEKRARLANABİLİRLİK
(ISO
NORM 5725)
%
(m/m) 0.1’lik hekzamidin, dibromohekzamidin, dibromopropamidin veya
klorhekzidin konsantrasyonu için aynı örnek üzerinde paralel olarak yapılan
iki deney sonucu arasındaki fark % 0.005’i geçmemelidir.
