|
İÇME SUYU TEMİN EDİLEN AKİFER
VE KAYNAKLARIN KORUMAALANLARININ BELİRLENMESİ HAKKINDA TEBLİĞ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Dayanak
Amaç ve
kapsam
MADDE 1 – (1) Bu
Tebliğin amacı, içme suyu temin edilen akifer ve kaynakların nitelik ve
nicelik olarak mevcut durumunun korunması, kirlenmesinin ve bozulmasının
önlenmesi için koruma alanlarının belirlenmesidir.
(2) Bu
Tebliğ, 3/6/2007 tarihli ve 5686 sayılı Jeotermal Kaynaklar ve Doğal
Mineralli Sular Kanununa konu olan sular dışındaki tüm içme suyu temin
edilen akifer ve kaynakları kapsar.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu
Tebliğ, 16/12/1960 tarihli ve 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun ve
7/4/2012 tarihli ve 28257 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yeraltı
Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmeliğin 13
üncü maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır
İKİNCİ BÖLÜM
Tanımlar, İlkeler, İçme Suyu
Temin Edilen Akifer ve Kaynakların Fiziki ve
Teknik Özelliklerinin
Belirlenmesi
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu
Tebliğin uygulanmasında;
a) Akifer:
Yeterli miktarda yeraltı suyu akışına ya da içerdiği yeraltı suyunun
kullanılmasına izin veren gözeneklilik ve geçirgenliğe sahip litolojik
birimleri,
b) Atık: Her
türlü üretim ve tüketim faaliyetleri sonunda fiziki, kimyevi,
bakteriyolojik ve radyoaktif özellikleri ile karıştıkları alıcı ortamların
doğal bileşim ve özelliklerinin değişmesine yol açarak zararlara neden olan
ve ortamın kullanım potansiyelini etkileyen katı, sıvı veya gaz halindeki
maddeleri,
c) Bakanlık:
Orman ve Su İşleri Bakanlığını,
ç) Beslenim
alanı: Akifere suyun girdiği alanı,
d) Boşalım
alanı: Akiferdeki yeraltı suyunun doğal olarak akarsu, bataklık, göl ve
deniz gibi su kütlelerine geniş bir yüzey boyunca boşaldığı alanı,
e) Depolama
katsayısı (S): Akiferden alındığında veya akifere verildiğinde akiferin
birim kesit alanındaki yükte (su seviyesinde veya piyezometrik seviyede),
bu kesit alanına dik yönde birim değişiklik (düşüm veya yükselim) yapan su
miktarını,
f) Drenaj
(Yağış) alanı:Yüzey akışını bir akarsuyun aynı çıkış noktasına gönderen
bölgeyi,
g) DSİ:
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünü,
ğ) Hidrolik
eğim (i): Yeraltı suyu akım yönünde birim mesafedeki hidrolik yük
azalmasını,
h) Hidrolik
iletkenlik (K): Birim hidrolik eğim altında, akıma dik birim kesitten birim
zamanda geçen su miktarını (m/gün),
ı)
İletimlilik (Transmisibilite) (T): Bir akiferin tüm doygun kalınlığı
boyunca, birim genişlikteki kesitinden, birim zamanda, birim hidrolik eğim
altında geçen su miktarını m2/gün (m3/gün/m),
i) Kaynak:
Yeraltı suyunun, yeryüzüne tabii haliyle çıkış yerini,
j) Kirlenme:
Suların, çeşitli maksatlar için belirtilmiş olan standartların dışına
çıkarak istenilen niteliklerini kaybetmesini,
k)
Kirletici: Kirlenmeye sebep olan doğal ve yapay fiziki faktörler ile
radyoaktif, kimyevi ve biyokimyevi maddeleri,
l) Koruma
alanı: Yeraltı suyu kalitesinin yüzey kirlenmelerine karşı korunması için
gerekli tedbirlerin alındığı alanı,
m) Mutlak
koruma alanı (yeraltı suyu işletme alanları ve su kaynakları): Kaynak veya
kuyunun hidrojeolojik, jeolojik, hidrolojik ve coğrafik durumuna göre DSİ
tarafından yapılmış/yaptırılmış bilimsel çalışmalarla belirlenmiş su
kaynağının veya kuyunun yakın çevresini,
n) Yeraltı
suyu: Yeraltında bulunan durgun veya hareket halindeki suları,
o) Yeraltı
suyu işletme rezervi: Herhangi bir akiferden ekonomik şartlar, teknik
imkanlar, su kalitesi, akifer kalınlığı ve yayılım alanı şartlarına bağlı
olarak çekilen emniyetli su miktarını,
ö) Yeraltı
suyu işletme tesisi: Akiferden yeraltı suyu temini gayesi ile inşa edilen
kuyu (sondaj kuyusu, keson ve benzeri), kollektör kuyu, galeri, dren,
kaptaj ve benzeri su alma yapısını,
ifade eder.
İlkeler
MADDE 4 – (1) İçme
suyu olarak yeraltı suyu temin edilen kuyu, kaynak, kaptaj, tünel, galeri
ve benzeri yapılar, 17/2/2005 tarihli ve 25730 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik ve Yeraltı
Sularının Kirlenmeye ve Bozulmaya Karşı Korunması Hakkında Yönetmelik
hükümleri gereğince korunur.
(2) Kuyu,
kaynak, kaptaj, tünel, galeri ve benzeri su noktası ve su yapısı için
koruma alanları DSİ tarafından belirlenir, koruma şartları ve sınırları ile
birlikte Resmî Gazete’de ilan edilir. Belirlenen koruma alanlarının
envanteri tutulur.
(3) Yıllık ortalama
debisi 50 l/s ve üzerinde olan kaynaklar için mutlak, birinci ve ikinci
derece koruma alanları ilan edilir.
(4) Yıllık
ortalama debisi 50 l/s nin altında olan kaynaklar için mutlak koruma alanı
ilan edilir. Mutlak koruma alanı dışındaki faaliyetler için ilave tedbirler
gerekli görülürse DSİ tarafından belirlenir.
(5) İçme
suyu temin edilen, akarsu yataklarının bulunduğu vadilerdeki akiferlerde,
açılan kuyular için mutlak koruma alanı ilan edilir. Mutlak koruma alanı
dışındaki faaliyetler için ilave tedbirler gerekli görülürse DSİ tarafından
belirlenir.
İçme suyu
temin edilen akifer ve kaynakların fiziki ve teknik özelliklerinin
belirlenmesi
MADDE 5 – (1) Kaynak
veya yeraltı suyu çekimi yapılan akifer sahalarının hidrojeolojik ve su
kalite özellikleri belirlenir. Bu kapsamda akiferin ve kaynağın beslenme
alanı ve beslenme şartları, yeraltı suyunun akım yönü ve hızı, akiferdeki
geçiş süresi, akiferin hidrolik iletkenlik, iletimlilik ve depolama
katsayısı, kaynağın boşalım katsayısı ile yeraltı suyu bilançosu ve işletme
rezervi hesaplanır. Eş yeraltı suyu seviye eğrileri çizilerek akiferin
beslenim-boşalım ilişkisi gösterilir.
(2) İnsani
Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik hükümleri gereğince, kirlenme
belirtileri görülen akiferlerdeki gözlem kuyularından ve kaynaklardan her
ay, kirlenme belirtisi görülmeyenlerden ise genellikle su seviyesinin
yüksek olduğu Mart veya Nisan ayları ile düşük olduğu Ekim veya Kasım
aylarında olmak üzere yılda iki defa su numunesi alınır ve gerekli
analizler yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İçme Suyu Temin Edilen Akifer
ve Kaynakların Koruma Alanlarının Belirlenmesi
İçme suyu
temin edilen akifer ve kaynakların koruma alanlarının belirlenmesi
MADDE 6 – (1) Koruma
alanlarının sınırları, akiferin çeşidine, hidrolik iletkenlik katsayısına
(K), iletimlilik katsayısına (T), porozite katsayısına (n), hidrolik eğime
(i), depolama katsayısına (S), yeraltı suyu seviyesi derinliğine, negatif
sınır şartlarına, jeolojik yapı ve topografya gibi faktörlere bağlı olarak
belirlenir. Koruma alanlarının tespiti sırasında akiferin hidrojeolojik
özelliklerini belirlemek için yeterli kuyu gibi tesislerin bulunmaması
halinde, uygun yerlerde yeterli derinlik ve sayıda su sondaj veya araştırma
kuyuları açılarak akiferle ilgili gerekli değerlendirmeler yapılır.
(2) İçme
suyu temin edilen yeraltı suyu işletme tesisinin koruma alanları önem
derecelerine ve belirlenen şartlara göre en fazla üçe ayrılır.
Mutlak
koruma alanı
MADDE 7 – (1) Mutlak
koruma alanının çevresi 50 (elli) metre dikenli tel, duvar gibi engeller
ile çevrilir, bu alan içme suyunun temin edildiği idare veya idareler
tarafından kamulaştırılarak emniyete alınır ve tapu kaydına koruma alanı
olarak işlenir.
(2) İçme
suyu temini maksadıyla kullanılan kuyu, pınar, kaynak, kaptaj, tünel,
galeri ve benzeri yapıların korunması maksadıyla;
a) Mutlak
koruma alanı 50 (elli) metreden daha yakın mesafede hiçbir yapıya ve
faaliyete izin verilmez. Başka hiçbir maksat için kullanılmaz.
b) Bu koruma
tedbirini uygulayabilmek için yeraltı suyu kaynağının 50 (elli) metre
çevresine gerekli uyarı tabelaları konur.
c) Yalnız
yeraltı suyu işletme tesisinin bulunmasına ve çalışmasına müsaade edilir.
Birinci
derece koruma alanı
MADDE 8 – (1) Birinci
derece koruma alanı, beslenme alanı yüzeyinden akifere süzülen suyun
yeraltı suyu işletme tesisine ulaşıncaya kadar 50 (elli) günde kat etmesi
gereken yola eşit mesafenin sınırı ile mutlak koruma alanı sınırı arasında
kalan bölgedir.
(2) Ağır
metal ve zehirli maddeler, radyoaktif maddeler, zirai mücadele ve korunmada
kullanılan kimyasal maddeler, bitümlü maddeler ve deterjanlar gibi çeşitli
kirleticiler yeraltında çok uzun süre kalsalar bile zararlı etkilerini
genelde kaybetmezler. Bu tip kirleticilerin olduğu bölgelerde yapılacak
çalışmalarla genel koruma tedbirlerine ilave olarak özel şartlar
belirlenir.
(3) Bu
alanda koruma alanı ilanından önce mevcut olan yapılarda birinci derece
koruma alanı şartları sağlanmalıdır.
(4) Bu alana
ait yasaklar EK-1’de verilmiştir.
(5) Gerekli
görülmesi halinde bu alanın dışında ikinci derece koruma alanı belirlenir.
(6) Gerekli
görülmesi halinde EK-1’de 1 inci ve 2 nci derece koruma alanlarına ait
yasaklara ilave yasaklar uygulanır.
İkinci
derece koruma alanı
MADDE 9 – (1) İkinci
derece koruma alanı, birinci derece koruma alanının dış sınırından başlayarak
kaynağın beslenme alanı sınırı, akiferin sınırı göz önüne alınarak
belirlenir. İkinci derece koruma alanı en fazla yüzey suyu drenaj alanına
kadar uzatılabilir. Yan havzadan beslenim olması durumunda ise, beslenimi
sağlayan akifer koruma alanına dahil edilebilir.
(2) İkinci
derece koruma alanı dış sınırı, yüzey suyu drenaj alanı ile belirlenemediği
durumda, aşağıdaki formül kullanılır.
Q
L= ——
Txi
L=Kaynağın
ikinci derece alan dış sınırına olan mesafesi; m
T=Akiferin
iletimlilik (transmissibilite) katsayısı; m2/gün
Q=Yeraltı
suyu işletme debisi; m3/gün
i=Hidrolik
eğim; m/m
(3) Bu alana
ait yasaklar EK-1’de verilmiştir.
(4) Gerekli
görülmesi halinde EK-1’de 1 inci ve 2 nci derece koruma alanlarına ait
yasaklara ilave yasaklar uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Özel Şartlar
Karstik,
çatlaklı ve kırıklı akiferler ile kaynakların bulunduğu sahalarda koruma
alanlarının belirlenmesi
MADDE 10 – (1)
Karstik, çatlaklı ve kırıklı akiferlerde yeraltı suyu dolaşımı, genellikle
geçirimlilik konusunda büyük değişimler gösterir. Bu tür arazilerde yeraltı
suyu akımı yüksek hızla karakterize edilir. Bu tür akiferlerde kirlenme
potansiyeli genellikle yüksektir. Tüm karstik ve çatlaklı kırıklı akiferde,
yeraltı suları hidrojeolojik olarak yüzey ile temas halinde olduğundan, bu
temasın fiziksel özellikleri kirlenme potansiyelinin derecesini de ortaya
koyar. Karstik sistemdeki kirlenme potansiyeli değerlendirilirken aşağıdaki
faktörler göz önüne alınmalıdır.
a) Karstik
akifer üzerindeki örtü tabakasının kalınlığı,
b) Karstik
akifere süzülme tipi (alansal ya da noktasal veya ikisi birden),
c) Karstik
akiferdeki yeraltısuyu dolaşımı (yersel ya da yaygın dolaşım).
(2) Mutlak
koruma alanı: Karst kaynakları için kaynak çıkış yeri veya su sondaj
kuyularından çekim yapılan sahanın yeraltı suyu akış yönünde kaynağı
besleyen karst akiferinin özelliğine göre 50 ile 100 metre arasında
belirlenir.
(3) Birinci
derece koruma alanı: Karstik akiferdeki yeraltı suyunun boşalım noktasına
en az 10 günde ulaşan bölgeyi kapsar. Bu alanda bulunan ve noktasal olarak
yüzey veya yağış suyunu yeraltı suyuna direkt ileten düdenler (suyutan)
için mutlak koruma alanı tedbirleri uygulanır.
(4) İkinci
derece koruma alanı: Bu alan 1 inci derece koruma alanı ile beslenim
alanının topoğrafik yüzey suyu bölüm hattı veya yeraltı suyu akım yönünün
değiştiği tali yüzey suyu bölüm hattı arasında kalan bölgedir. Bu alanda
bulunan ve noktasal olarak yüzey veya yağış suyunu yeraltı suyuna direkt
ileten düdenler (suyutan) için mutlak koruma alanı tedbirleri uygulanır.
(5) Bu alana
ait yasaklar EK-1’de verilmiştir.
(6) Gerekli
görülmesi halinde EK-1’de belirtilen 1 inci ve 2 nci derece koruma
alanlarına ait yasaklara ilave yasaklar uygulanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 11 – (1) Bu
Tebliğ yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 12 – (1) Bu
Tebliğ hükümlerini DSİ Genel Müdürü yürütür.
Eki için tıklayınız.
|