|
1. Yeni Türk Lirası İle İlgili Yapılan
Düzenlemeler
5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para
Birimi Hakkında Kanunun(1) Geçici 1 inci maddesinin üçüncü
fıkrasında bu Kanunun uygulanmasında karşılaşılan tereddütleri gidermeye ve
gerekli düzenlemeleri yapmaya Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakan;
görev alanına giren konularda düzenleme yapmaya Maliye Bakanlığı, Sanayi ve
Ticaret Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası,
Sermaye Piyasası Kurulu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun
yetkili olduğu hükmü bulunmaktadır.
Bu hükme göre, 5083 sayılı Kanunla yapılan
düzenlemeler çerçevesinde Yeni Türk Lirası kullanımında özel kesim muhasebe
sistemine ilişkin olarak işletmeler tarafından uyulacak esaslar hakkındaki
13 sıra numaralı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği 06/10/2004 tarihli
ve 25605 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Bakanlığımıza intikal eden olaylardan, Yeni Türk
Lirası kullanımında özel kesim muhasebe sistemine ilişkin olarak işletmeler
tarafından uyulacak esaslar hakkında oluşan tereddütleri gidermek ve
uygulama birliği sağlamak amacıyla 13 sıra numaralı Tebliğe ilave olarak
aşağıdaki düzenlemelerin yapılması gerekli görülmüştür.
2. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliğinde
Yapılan Değişiklikler
2.1. Genel
tebliğin III-01.01.2005 Tarihinden Sonra Yapılacak İşlemler bölümünün
1-Muhasebe Kayıt Düzeni ile İlgili Yapılacak İşlemler kısmının 1.4
fıkrasının birinci paragrafından sonra gelmek üzere aşağıdaki paragraflar
eklenmiştir.
“Ancak, yukarıda verilen örnekte vergiyi doğuran
olayda hesaplanan vergi ile ilgili indirime veya mahsuba konu olacak bir
vergi bulunmamaktadır. Katma Değer Vergisinde (KDV) ise mal teslimi ve
hizmet ifası hallerinde malın teslimi veya hizmetin yapılması ile vergiyi
doğuran olay meydana gelmekte ve vergiye tabi her bir olay için tespit
edilen KDV oranı uygulanarak vergi hesaplanmaktadır. Kısaca vergi fiyata
bağlı olarak hesaplanmakta, perakende satışı yapılan mallarda KDV satış
fiyatına dahil olarak belirtilmektedir. İşletmeler tarafından tahsil edilen
KDV’den önceki aşamalarda ödenen KDV mahsup edilmekte, tahsil edilen
KDV’nin mahsup edilecek KDV’den fazla olması halinde aradaki fark vergi
dairesine yatırılmakta, aksi durumda ise mükellefin sonraki döneme devreden
KDV ortaya çıkmaktadır.
Birim fiyatı düşük ve indirimli oranda
vergilendirilen mal ve hizmetlerin perakende satışını yapan işletmelerde
KDV’nin hesaplanmasının 5083 sayılı Kanunun 2 nci maddesi ile birlikte
değerlendirilmesi halinde işletme sahiplerinin birim fiyatları ve satış
miktarlarına bağlı olarak leh veya aleyhlerine bir durum ortaya
çıkmaktadır. Örneğin, 01/01/2005 tarihinden sonra bir bakkaldan veya
fırından bir adet ekmek satın alındığını, bir adet ekmeğin fiyatının KDV
dahil 30 YKr (0,30 YTL) olduğunu varsayalım. Belirtilen birim fiyattan; KDV
dahil satış bedelleri, hesaplanan KDV ve tamamlama sonucu KDV’nin alacağı
bazı değerler aşağıda tablo halinde gösterilmektedir.
Tablodan görüleceği üzere, satılan bir adet ekmeğe
isabet eden KDV 0,29 YKr olmakta ve bu vergi müşteriden tahsil
edilmektedir. Çünkü, müşteriden tahsil edilen 30 YKr’luk bedele KDV
dahildir. İşletmenin tüm satışlarını tek tek gerçekleştirmesi durumunda
KDV’nin hesaplanması işlemlerinin tek tek satış bazında ele alınması
halinde hesaplarda tahsil edilen KDV bulunmayacaktır.
Aynı işletmenin iki adet ekmek satması halinde ise
hesaplanan KDV 0.59 YKr olmasına rağmen yasa hükmü gereği bu değer 1 YKr’a
tamamlanmakta ve hesaplarda tahsil edilen KDV 1 YKr olarak görülmektedir.
Bu durumda da işletme sahibi tahsil etmediği 0,41 YKr KDV’ni hesaplarına
dahil etmek zorunda kalmaktadır.
Kanunun 2 nci maddesi hükmü gereği bir adet ekmeğe
isabet eden ve yarım YKr altında olan vergi işlem bazında dikkate
alınmamakta, iki adet ekmek olması halinde ise mükellef hesaplarında tahsil
edilmeyen ancak fiyata dahil olduğu için tahsil edilmiş gibi görünen KDV
bulunmaktadır.
Birim değeri düşük malların perakende satışını
yapan işletmelerin vergi hesaplamalarını doğru ve tam olarak ortaya
koyabilmeleri için ödeme kaydedici cihazların YTL’na göre işlem yapmaları
hakkında yayımlanacak Katma Değer Vergisi Mükelleflerinin Ödeme Kaydedici
Cihazları Kullanmaları Mecburiyeti Hakkında Kanunla İlgili Genel
Tebliğlerde yapılacak düzenlemelere uyumlu hale getirilmesi zorunludur.
Mükellefler muhasebe kayıtlarında esas alacakları KDV hesaplamalarını
yayımlanacak KDV genel tebliğinde yapılacak düzenlemelere göre yapacak ve
vergi dairesine beyan edecektir.”
2.2. Genel
tebliğin III-01.01.2005 Tarihinden Sonra Yapılacak İşlemler bölümünün
1-Muhasebe Kayıt Düzeni ile İlgili Yapılacak İşlemler kısmının 1.7
fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki 1.8. numaralı fıkra eklenmiştir.
“1.8- Bilindiği üzere, 01/01/2005 tarihinden sonra
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca YTL birimi üzerinden gösterge
niteliğinde ilan edilecek döviz ve efektif kurlarından sıfırla başlayan
kurlar sıfırdan sonra 5 basamak olarak ilan edilecek ve nominal değeri daha
küçük kurlar ise 100 birim üzerinden ifade edilecektir. Aynı şekilde,
01/01/2005 tarihinden sonra bazı mal ve hizmetlerin birim fiyatları 1 YKr’un
altında olabilecektir. Ayrıca, birim değeri çok küçük olan mal ve
hizmetlerin yine çok küçük kar oranlarında alınıp satılması halinde bir
birim başına elde edilecek komisyon, prim, kar payı ve gelir payı gibi
adlar altında lehe kalan tutarlar 1 YKr’un altında olabilecektir.
Belirtilen hususlarla ilgili olarak;
1- İşletmeler genellikle birim fiyatları 1 YKr’un
altında olan mal ve hizmetlerini tek tek satışa sunmamakta ve fiyatlarını
mal ve hizmetin birim değerine ve/veya süresine bağlı olarak 5, 10, 25, 50
ve 100’lük gibi birimler veya gram/kiloğramlar üzerinden ifade
etmektedirler. Satış ve fiyatların belirtilen şekilde daha büyük birimlerde
yapılması durumunda birim fiyatların belge ve kayıtlara yansıtılmasında bir
sorun bulunmamaktadır. Ancak, isteyen işletmeler birim tutarları 1 YKr’un
altında olan mal ve hizmetlerini maliyet muhasebesi hesaplarında ve kendi
iç denetim hesaplarında ihtiyaç duyulan hane kadar kaydedilecektir.
Örneğin, 01/01/2005 tarihinden önceki birim fiyatı veya tarifesi 121 TL
olan bir malın 01/01/2005 tarihinden itibaren maliyet muhasebesi
hesaplarında izlenmesi halinde 0.000121 YTL (0.0121 Ykr) olarak hesaplara kaydedilmesi
gerekmektedir.
2- Mükelleflerin 1 YKr altındaki mal veya
hizmetlerin birim fiyatlarını fatura detaylarında ve diğer belgelerde
göstermeleri gerekmektedir. Birim değeri çok küçük olan mal ve hizmetlerin
alınıp satılması halinde düzenlenecek fatura veya fatura yerine geçen
benzeri vesikalarda birim fiyatların virgülden sonra ihtiyaç duyulan hane
kadar örneğin 5 veya 6 hanede ifade edilmesi, ancak işlem sonucunda ve
ödeme aşamasında toplam tutarın 1 YKr’a tamamlanması zorunludur.
Örnek:
Bir işletmenin % 18 KDV oranına tabi ve birim
fiyatı 0,012556 YTL ( 1.2556 YKr) olan (A) malından 200 adet ve birim
fiyatı 0,025483 YTL (2.5483 YKr) olan (B) malından 300 adet sattığı
varsayıldığında, işletmenin düzenleyeceği fatura veya fatura yerine geçen
benzeri vesikalar aşağıdaki gibi düzenlenecektir.
Örnekte görüldüğü üzere, birim fiyatlarda
tamamlama yapılmayacak olup, birim fiyatların miktarlarla çarpılması sonucu
bulunan tutar işlem sonucu olduğundan tamamlama bu aşamada yapılacak ve
tutarlar YKr olarak ifade edilecektir. Matraha isabet eden KDV
hesaplamasında ve buna bağlı olarak toplam tutarda tamamlama işleminin
ayrıca yapılacağı tabiidir.
3-Mükellefler 1 YKr’un altındaki birim fiyatlarını
veya tarifelerini internet, basın ve diğer kanallarla tüketicilere
duyurabilecektir.
4-Maliyet muhasebesi hesaplarında veya diğer alt
hesaplarda virgülden sonra ikiden fazla hanenin kullanımı, birim fiyatların
6 hanede ifade edilmesi ve bunların fatura detaylarında ve diğer belgelerde
gösterilmeleri işlem sonucunda ve ödeme aşamasında toplam tutarın 1 YKr’a
tamamlanması hükmünü etkilememektedir.
5-İşletmeler YTL dönüşümü sonrası ticari mallar
veya mamuller hesaplarında bulunan ve toplam tutarı 1 YKr’un altında olan
mallarını 1 YKr olarak hesaplara alabileceklerdir. Değeri 1 YKr’un altında
birden fazla mala sahip olunması halinde bu malların tümünün tek bir
hesapta toplanarak kayıt yapılması mümkün olup buna ilişkin olarak bilanço
dipnotlarında gerekli açıklama yapılacaktır.”
2.3. Genel
tebliğin III-01.01.2005 Tarihinden Sonra Yapılacak İşlemler bölümünün
2-Beyanname, Belge ve Bildirim Düzeni ile İlgili Yapılacak İşlemler
kısmının 2.3 fıkrasına aşağıdaki örnekler ilave edilmiştir.
Örnek 1:
Perakende satış fiyatları paket başına sırasıyla
1,35-YTL, 2,15-YTL ve 2,95-YTL olan (A), (B) ve (C) marka sigaraların
üreticisi olan bir sigara firmasının, satış miktarlarına göre ÖTV
hesaplaması aşağıdaki şekilde yapılacaktır.
Söz konusu sigaraların üretici satış fiyatlarının
(ÖTV ve KDV hariç) sırasıyla, 0,41-YTL, 0,62-YTL ve 0,67-YTL olduğu
varsayımıyla, üretici tarafından teslim edilen sigaralarla ilgili satış
faturası aşağıdaki şekilde düzenlenebilecektir.
Örnek 2:
Maktu vergi tutarları litre başına sırasıyla
1,2510-YTL ve 0,8475-YTL olan kurşunsuz süper benzin ve motorin teslimi
yapan bir firmanın, satış miktarlarına göre ÖTV hesaplaması aşağıdaki
şekilde yapılacaktır.
Söz konusu malların teslim bedellerinin (ÖTV ve
KDV hariç) kurşunsuz süper benzin için 0,50-YTL/Lt, motorin için ise
0,51-YTL/Lt olduğu varsayımıyla, teslim edilen mallara ilişkin satış
faturası aşağıdaki şekilde düzenlenebilecektir.
2.4. Genel tebliğin III-01.01.2005 Tarihinden Sonra
Yapılacak İşlemler bölümünün 2-Beyanname, Belge ve Bildirim Düzeni ile
İlgili Yapılacak İşlemler kısmına 2.3 fıkrasından sonra gelmek üzere
aşağıdaki 2.4 numaralı fıkra eklenmiştir.
“2.4–Mükelleflerin
kullanmakta oldukları bazı matbu fatura veya fatura yerine geçen
vesikalarda tutarın yazı ile belirtildiği bölümde
”Yalnız......................TL / Lira” ibareleri bulunmaktadır. Mevcut
ibarelerin bulunduğu fatura veya fatura yerine geçen vesikaların değişimi
zorunlu olmayıp, dileyen mükellefler ibarelerde YTL veya yazı ile “Yeni
Türk Lirası“ değişikliklerini yapmak suretiyle eski belgelerini kullanmaya
devam edebileceklerdir. İşlem sonucunda Yeni Kuruş bulunması halinde YKr’a
da yer verilmesi gerektiği tabiidir.”
Tebliğ
olunur.
-------------------------------------------------------------
(1) 31/01/2004 tarih ve 25363 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
(2) 18/12/2004 tarih ve 25374 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır.
(3) 22/12/2004 tarih ve 25378 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanmıştır.
|
