|
GELİR VERGİSİ GENEL TEBLİĞİ
1. Giriş
Bireysel emeklilik sistemi ve şahıs
sigortaları için ödenen katkı payı ve primlerin gelir vergisi matrahının hesaplanmasında
indirimi ve bu indirime ilişkin olarak katkı payı ve primlerin
belgelendirilmesi konularında Bakanlığımıza iletilmiş sorulara ilişkin
açıklamalar bu Tebliğin konusunu oluşturmaktadır.
2. İndirim Konusu Yapılacak Prim
ve Katkı Payı Ödemelerinin Belgelendirilmesi
Gelir Vergisi Kanununun 63 ve 89
uncu maddelerinde yer alan hükümler uyarınca şahıs sigortaları ile
bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payı ve primlerin, belirli
şartlar çerçevesinde, gelir vergisi matrahının tespitinde indirimi mümkün
bulunmaktadır. İndirimin doğru bir şekilde uygulanabilmesi için ödeme
tutarı ile tarihinin belgelendirilmesi gerekmektedir.
Prim ve katkı payı ödemeleri makbuz
karşılığı doğrudan sigorta veya bireysel emeklilik şirketine
yapılabildiği gibi, banka şubeleri, bankaların otomatik para çekme
makineleri (ATM), internet veya telefon bankacılığı, kredi kartları veya
posta çeki aracılığıyla da yapılabilmektedir.
Ödeme tutarı ve tarihinin; sigorta
veya bireysel emeklilik şirketlerince düzenlenen makbuzlarla ya da
ödeyenin adı ve soyadı, ödemenin ait olduğu dönem, ödenen prim veya katkı
payı tutarı, ödeme yapılan sigorta veya bireysel emeklilik şirketinin ünvanı
ve ödemenin türüne (Şahıs sigorta primi veya bireysel emeklilik katkı
payı) ilişkin bilgilerin yer alması koşuluyla banka dekontları, otomatik
para çekme makinası makbuzları, kredi kartı ekstreleri ve posta çekleri
ile tevsik edilebilmesi mümkündür.
Ayrıca, sigorta poliçesi veya
emeklilik sözleşmesinin bir örneğinin (fotokopisinin) işverene verilmesi
halinde sigorta veya emeklilik şirketlerince faks veya e-posta yoluyla
katılımcılara gönderilen makbuz örnekleri ile internet ortamında yapılan
ödemelere ilişkin olarak bilgisayardan alınan çıktılar esas alınarak da
indirim uygulanabilecektir. Bu durumda bir önceki paragrafta belirtilen
belgelerden birinin ya da yapılan ödemelerin tutarı, dönemi ve tarihini
gösteren sigorta veya emeklilik şirketlerince düzenlenmiş bir yazı veya ekstrenin,
indirimin uygulandığı ücretin ilgili olduğu yılı izleyen yılın ikinci ayı
sonuna kadar işverene iletilmesi gerekmektedir. Herhangi bir sebeple
işten ayrılma olması durumunda söz konusu belgeler işten ayrılmadan önce
işverene iletilecektir. Ancak, işverence uygun görülmesi halinde, işten
ayrılma tarihinden itibaren bir ay içinde de iletilebilecektir.
Sigorta primi ve katkı payının
sigorta veya emeklilik şirketine hizmet erbabı tarafından doğrudan
ödenmeyip, işverenler aracılığıyla ödenmesi halinde (grup sigortası veya
grup bireysel emeklilik sözleşmesi), sigorta poliçesi veya bireysel
emeklilik sözleşmesinin bir örneğinin işverende bulunması ve bu poliçe
veya sözleşmede sigorta priminin veya bireysel emeklilik katkı paylarının
ödeme dönemlerinin, ayrıca bu dönemler için ödenecek prim ve katkı payı
tutarlarının belli edilmiş olması kaydıyla, hizmet erbabı için işveren
tarafından sigorta veya emeklilik şirketine ödenen ve/veya hizmet
erbabının ücretinden kesinti yapılmak suretiyle tahsil edilen sigorta
primi ve katkı payı, her bir kişi için ayrıca yukarıda belirtilen belgeler
aranmaksızın ücretin vergi matrahının tayininde indirim olarak dikkate
alınabilecektir.
3. Katkı Payı ve Primlerin
İndirim Konusu Yapılacağı Dönem
Katkı payı ve primlerin vergi
matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilmesi için, gelirin elde edildiği
dönem ile ilişkili olması ve bu dönem sonuna kadar ödenmiş olması
gerekmektedir.
Gelir vergisi uygulamasında
vergilendirme dönemi takvim yılıdır. Bununla birlikte, tevkif yoluyla
ödenen vergilerde, istihkak sahipleri ayrıca yıllık beyanname vermeye
mecbur değillerse tevkifatın ilgili bulunduğu dönemler vergilendirme
dönemi sayılmakta ve kesilen vergiler gelir vergisinin yerine geçmektedir.
Buna göre, yıllık beyannamede indirim konusu yapılacak prim veya katkı
payının, beyannamenin ilgili olduğu yıl ile ilişkili olması ve bu yılın
sonuna kadar ödenmesi, ücretlere ilişkin indirimde ise ücretin ilgili
olduğu ay ile ilişkili olması ve bu aylık dönemin sonuna kadar ödenmiş
olması gerekmektedir.
Ölüm, kaza gibi risklere karşı
yaptırılan şahıs sigortaları belirli bir dönemi kapsamakta ve bu dönem
için hesaplanan prim peşin olarak veya taksitler halinde
ödenebilmektedir. Birikimli sigortalar ve bireysel emeklilik sisteminde
ise prim veya katkı payları aylık, üç aylık, altı aylık ve yıllık
dönemler itibariyle belirlenebilmekte ve ödenmektedir.
Aylık bazda yapılacak indirimde,
primin peşin ödenmesi veya taksit dönemlerinin bir aydan daha uzun
belirlenmesi halinde, prim tutarı ilgili olduğu aylar dikkate alınarak
(ödenmiş olması şartıyla) indirim konusu yapılacaktır. Oransal sınırlar
(ücretin %10’u veya %5’i gibi) çerçevesinde kalsa dahi daha sonraki
aylara ilişkin peşin olarak ödenen tutarların ödendiği ayda indirim
konusu yapılması mümkün değildir.
Yıllık bazda yapılacak indirimde de
sadece gelirin ilgili olduğu yıla ilişkin prim tutarı indirim konusu
yapılacaktır. Örneğin 1 Temmuz 2005 tarihinden başlamak üzere bir yıllık
yapılan ve bedeli peşin olarak ödenen sağlık sigortası priminin altı
aylık kısmının 2005 yılına, diğer altı aylık kısmının da 2006 yılına
ilişkin beyannamede indirim konusu yapılması gerekir.
Genel bütçeye dahil idare ve
müesseseler yaptıkları vergi tevkifatı için muhtasar beyanname
vermemektedir. Ücretlerini peşin alan ücretlilerin, aylık dönemler itibariyle
ödedikleri şahıs sigorta primleri ve bireysel emeklilik katkı payları,
prim ve katkı payı ödeme belgesinin primin ve katkı payının ait olduğu
ay içinde işverene ibraz edilmesi koşuluyla oransal ve mutlak
sınırlamalar çerçevesinde izleyen aylara (bir sonraki aya) ait ücretlerin
vergi matrahının hesabında indirim olarak dikkate alınabilecektir.
4. İlgili Olduğu Dönemde
İndirilemeyen Prim ve Katkı Paylarının Durumu
Zarar beyanı ya da oran ve tutar
sınırlamaları dolayısıyla yıllık beyannamede indirim konusu yapılamayan
prim veya katkı paylarının daha sonraki yıllarda indirim konusu yapılması
mümkün değildir.
Aynı şekilde ücretlilerin ödediği
prim ve katkı payının ilgili olduğu ayda indirilemeyen kısmı, izleyen
aylara ait ücretin matrahından indirilemeyecektir.
5. Belirlenmiş Sınırların
Üzerinde Yapılan Ödemeler
Bireysel emeklilik uygulamasında
sözleşmede aksine bir hüküm bulunmaması halinde, sözleşmede ilgili
dönemde ödenmesi öngörülenin üzerinde ödenen katkı payı, ödeme tarihinden
önceki son bir yıllık döneme ait ödenmemiş katkı paylarına mahsup
edilmekte veya ödeme tarihinden itibaren azami bir yıllık dönemde
ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul edilmektedir. Diğer hallerde,
katkı payının üzerinde yapılan ödemeler ilgili ödeme tarihindeki katkı
payı olarak kabul edilmektedir.
Sözleşmede dönem için belirlenen
katkı payının üzerinde ödeme yapılması ve bu ödemenin ileriki dönemler
için ödenmesi gereken katkı payı olarak kabul edilmesi halinde, ödenen
katkı payı ilgili olduğu dönemde indirim konusu yapılabilecektir.
Sözleşmede o dönem için ödenmesi öngörülen katkı payı tutarının üzerinde
ödeme yapılması ve bu fazlanın ödemenin yapıldığı döneme ilişkin katkı
payı olarak kabul edilmesi halinde, indirim hakkı sadece o dönemle ilgili
olarak kullanılabilecek olup oran ve tutar yönünden sınırlamalar
nedeniyle indirilemeyen kısım, daha sonraki dönemlerde
indirilemeyecektir.
6. Geçmiş Dönemlere Yönelik
Yapılan (Gecikmiş) Ödemelerin Durumu
Gelir Vergisi Kanununun 63 ve 89
uncu maddelerinde yapılmış olan düzenlemelere göre, ödenmemiş prim veya
katkı payları, sigorta poliçesi veya emeklilik sözleşmesi bulunsa dahi
indirim konusu yapılamamaktadır. Geçmiş dönemlere ilişkin olarak yapılan
prim ve katkı payı ödemelerinin düzeltme yoluyla ödemenin ilgili olduğu
dönemin matrahının tespitinde indirim konusu yapılması da mümkün
değildir. Ancak ödemenin geçmiş dönem, cari dönem veya izleyen dönemleri
de içeren bir ödeme olması halinde, geçmiş döneme ilişkin prim ve katkı
payı tutarı da ödemenin ilgili olduğu kalan aylarda indirim konusu
yapılabilecektir.
Örnek :
1.200,00 YTL aylık ücret geliri elde
eden bir hizmet erbabı 1/1/2006 tarihi itibariyle kendisine ait hayat
sigortası sözleşmesi yapmış olup, ilgili sigorta şirketine Ocak–Haziran
2006 aylarına ait (6 aylık) toplam 300,00 YTL sigorta primini 12/2/2006
tarihinde defaten ödemiştir. Sözü edilen ücretli sigorta primine ait
makbuzu da 13/2/2006 tarihinde işverenine ibraz etmiştir.
Aylık dönemlerde ödenmesi gereken
özel şahıs sigorta priminin bir defada toplu olarak ödenmesi halinde,
ücretin vergi matrahının tayininde, primin bir aylık ücret gelirinin
(1.200,00 YTL) %5’i olan 60,00 YTL’ye kadar olan kısmı indirim olarak
dikkate alınabilecektir. Buna göre, altı aylık toplu ödenen prim tutarı
makbuzun ibraz edildiği ay dahil olmak üzere, primin ait olduğu kalan ay
sayısına bölünerek kalan her bir aya isabet eden aylık tutar (300/5=
60,00 YTL) tespit edilecektir. Bu tutar Şubat, Mart, Nisan, Mayıs ve
Haziran aylarının vergi matrahının tayininde indirim olarak dikkate
alınacak, prim ödeme belgesinin işverene ibraz edildiği aydan önceki ay
olan Ocak 2006 ayı için ise herhangi bir işlem yapılmayacaktır.
7. Birden Fazla İşveren Olması
Halinde Yıllık Miktar Sınırının Uygulanması
Birden fazla işverenden ücret
alınması durumunda, yıllık asgari ücrete ilişkin miktar sınırlamasının
ücretli tarafından verilecek bilgiler çerçevesinde yürütülmesi gerekir.
Bu anlamda özellikle yıl içinde işe başlamalarda ileride doğabilecek
sorunları önlemek açısından ücretliden sigorta primi ve katkı payı
konusunda daha önce yapılan uygulamalarla ilgili olarak yazılı bilgi
alınması gerekir.
8. Birikimli Hayat Sigortalarından
Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarım
4632 sayılı Bireysel Emeklilik
Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununun Geçici 1 inci maddesi kapsamında
mevcut birikimli hayat sigortalıların talep etmeleri ve sigortalıların
ilgili mevzuatta öngörülen şartları haiz olmaları halinde, birikimlerini
tüm hak ve yükümlülükleri ile birlikte bireysel emeklilik sistemine
aktarabileceklerdir.
Böyle bir aktarımın
gerçekleştirilmesi halinde, sigorta poliçesi 7/10/2001 tarihinden önce
düzenlenmiş olsa da aktarım işleminden sonra yapılacak her türlü katkı
payı ödemelerinin yeni sistem çerçevesinde vergi matrahının tespitinde
indirim konusu yapılması mümkündür.
Tebliğ olunur.
|